Bhindipāla – proca: Różnice pomiędzy wersjami
Z pl-MahabharataWiki
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
imported>AndBab Nie podano opisu zmian |
imported>AndBab Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
== | == Informacje wstępne == | ||
Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – ''bhindipāla'' – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich. | Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – ''bhindipāla'' – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich. | ||
== | == Historia == | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| | | | ||
=== | === Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) === | ||
|- | |- | ||
|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg|mały|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>. | |[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg|mały|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>. | ||
|- | |- | ||
| | | | ||
=== | === Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach === | ||
|- | |- | ||
|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png|mały|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e. | |[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png|mały|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e. | ||
|- | |- | ||
| | | | ||
=== | === Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) === | ||
|- | |- | ||
|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png|mały|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny. | |[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png|mały|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny. | ||
|- | |- | ||
| | | | ||
=== | === Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) === | ||
|- | |- | ||
|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg|mały|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m. | |[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg|mały|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m. | ||
|- | |- | ||
| | | | ||
=== | === Grecja i Persja === | ||
|- | |- | ||
|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg|mały|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie. | |[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg|mały|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie. | ||
|} | |} | ||
== | == Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego == | ||
''Bhindipāla'' – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. ''Amarakoṣa'' (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (''bhindipālaḥ sṛgas tulyau''). W MBh termin ''bhindipāla'' pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni. | ''Bhindipāla'' – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. ''Amarakoṣa'' (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (''bhindipālaḥ sṛgas tulyau''). W MBh termin ''bhindipāla'' pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni. | ||
== | == Przypisy == | ||
[[Category: Yantra-mukta – ciskana urządzeniem]] | [[Category: Yantra-mukta – ciskana urządzeniem]] | ||
Wersja z 00:35, 31 lip 2021
Informacje wstępne
Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – bhindipāla – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich.
Historia
Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) |
| Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej[1]. |
Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach |
.png) Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)[2]. |
Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) |
.png) Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)[3]. |
Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) |
 Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)[4]. |
Grecja i Persja |
 Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: wikimedia). |
_-_proca..jpg)
Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego
Bhindipāla – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. Amarakoṣa (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (bhindipālaḥ sṛgas tulyau). W MBh termin bhindipāla pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni.
Przypisy
- ↑ Marshall, J. (Red.). (1931). Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927 (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.
- ↑ Yadin, Y. (1963). The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study. McGraw-Hill.
- ↑ Yadin, Y. (1963). The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study. McGraw-Hill.
- ↑ Dezso, T. (2012). Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.
