Bhindipāla – proca

Informacje wstępne

Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – bhindipāla – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich.

Historia

Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.)
Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018). znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej
Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach
Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10). choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.
Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.)
Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364). relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny
Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.)
Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające). część armii neoasyryjskiej stanowili procarze pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc pociski miały zasięg nawet do 200 m.
Grecja i Persja
Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: wikimedia). Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie

Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego

Bhindipāla – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. Amarakoṣa (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (bhindipālaḥ sṛgas tulyau). W MBh termin bhindipāla  pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni.