imported>AndBab o 09:20, 28 lip 2021

2021-07-28T09:20:46Z

imported>AndBab o 09:16, 28 lip 2021

2021-07-28T09:16:24Z

imported>AndBab o 09:04, 28 lip 2021

2021-07-28T09:04:22Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:04, 28 lip 2021
Linia 292:		Linia 292:
	\|'''Waikuntha''' – imię powstałe od siedziby Wisznu nazywanej „wyzbytą tępoty / lenistwa”, lub też później przydane tej siedzibie (od: ''kuṇṭḥa'' – tępy, głupi, leniwy; ''vikuṇṭha'' – ostry, nieodparty, ''vaikuṇṭha'' – świat Wisznu)		\|'''Waikuntha''' – imię powstałe od siedziby Wisznu nazywanej „wyzbytą tępoty / lenistwa”, lub też później przydane tej siedzibie (od: ''kuṇṭḥa'' – tępy, głupi, leniwy; ''vikuṇṭha'' – ostry, nieodparty, ''vaikuṇṭha'' – świat Wisznu)
	\|}		\|}
			[[Category:Imiona]]

imported>AndBab: Utworzono nową stronę "{| class="wikitable" | colspan="2" |'''imiona rodowe''' |- |'''''Yādava''''' '''''Yadu-''''' |'''Potomek Jadu''' (''Yadu'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii..."

2021-07-28T09:04:01Z

Utworzono nową stronę "{| class="wikitable" | colspan="2" |'''imiona rodowe''' |- |'''''Yādava''''' '''''Yadu-''''' |'''Potomek Jadu''' (''Yadu'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii..."

Nowa strona

{| class="wikitable"
| colspan="2" |'''imiona rodowe'''
|-
|'''''Yādava'''''

'''''Yadu-'''''
|'''Potomek Jadu''' (''Yadu'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii księżycowej. Najstarszy syn Jajatiego (''Yayāti''), przeklęty przez ojca za nieposłuszeństwo (nie chce oddać mu swej młodości).
|-
|'''''Mādhava'''''
|'''Potomek Madhu''' (Madhu) – protoplasta rodu, urodzony w dynastii księżycowej. Ojciec Satwata (''Satvat''). Wyraz powstały od: ''madhu'' – słodycz, miód. Późniejsza tradycja interpretuje imię jako: ''' „'''mąż Lakszmi” (od: ''mā'' – matka, Lakszmi; ''dhava'' – mąż).
|-
|'''''Sātvata-'''''
|'''Potomek Satwata''' (''Satvat'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii księżycowej. syn Madhu (''Madhu'') z dynastii Jadu. Jego syn Bhima włada w Mathurze. Od niego wywodzą się klany: ''Andhaka, Vṛṣṇi, Bhoja, Dāśārha''.
|-
|'''''Vārṣṇeya'''''

'''''Vṛṣṇi-'''''
|'''Potomek Wryszniego''' (''Vṛṣṇi'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii księżycowej. Potomek Satwata. Przodek władającego w Mathurze dziadka Kryszny (''Śūrasena'').
|-
|'''''Andhaka- Dāśārha-'''''
|'''Potomek Andhaki / Daśarhy''' (''Andhaka / Dāśārha'') – protoplaści rodu, urodzeni w dynastii księżycowej jako potomkowie Satwata (od: ''andha'': ślepy, ciemny). Kryszna szczególnie jest władcą Daśarhów, którzy jako jego przyboczna armia za nim podążają. Ich siedzibą jest kraina Anarta (''Ānarta'') ze stolicą w Dwarace.
|-
|'''''Bhojarājanya-vardhana'''''
|'''Pomnażający królewskość Bhodźów''' (''Bhoja'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii księżycowej. Potomek Satwata (od: ''bhuj'' – radować się, ''bhoja'' – radujący się, król, obfitość; ''raj'' – władać; ''vṛdh'' – wzrastać, ''vivardhana'' – sprawiające wzrost, odżywiające).
|}
{| class="wikitable"
| colspan="2" |'''imiona patronimiczne, matronimiczne i relacyjne'''
|-
|'''''Śauri'''''
|'''Potomek Śury''' (''Śūra'') – ojciec Wasudewy (''Vasudeva''), dziadek Kryszny.
|-
|'''''Vāsudeva'''''

'''''Vasudeva-'''''
|'''Syn Wasudewy''' (''Vasudeva'') – imiona patronimiczne, ojciec Kryszny.
|-
|'''''Vrajanātha'''''

'''''Gopendra'''''
|'''Pan Wradźy, Władca Pasterzy''' – imiona związane z pasterskim dzieciństwem Kryszny i jego związkiem z pasterzami.
|-
|'''''Devakī-'''''
|'''Syn Dewaki''' (''Devakī'') – imiona matronimiczne, córka króla o Dewaka (''Devaka''), żona Wasudewy.
|-
|'''''Gadāgraja'''''

'''''Gadapūrvaja'''''

'''''Haladharānuja'''''

'''''Rāmānuja'''''

'''''Saṅkarṣaṇānuja'''''
|'''Młodszy brat Balaramy''' – imiona utworzone od imion Balaramy:

'''''Gada''''' – syn Wasudewy, młodszy lub starszy brat Kryszny, czasem identyfikowany z Balaramą (od ''gadā'' – maczuga).

'''''Haladhara''''' – Pługodzierżca (od: ''hala'' – radło [bojowe]).

'''''Rāma''''' – Rama (od: ''rām'' – radować).

'''''Saṅkarṣaṇa''''' – „wespół wyciągnięcie”, „oranie”, jedno z imion w poczwórnej ekspansji (''caturvyūha''). Powstaje od pierwiastka czasownikowego: ''kṛṣ'' - ciągnąć, osiągać. Imię motywowane tym, że miał on być przeniesiony z łona Dewaki (''Devakī'') do łona Rohini (''Rohinī'').
|-
|'''''Indrānuja'''''

'''''Indrāvaraja'''''

'''''Mahendrāvaraja'''''

'''''Vāsavānuja'''''
|'''Młodszy brat Indry''' – imiona identyfikujące Krysznę z Wisznu, powstałe od imion Indry np. ''Vāsava'' – związany z Wasu.
|-
|'''''Ramānātha'''''
|'''Mąż bogini fortuny''' (''Ramā'') – „żona”, „powodzenie”, „splendor”, jedno z określeń bogini fortuny.
|-
|'''''Gopījanapriya'''''
|'''Ukochany pasterek''' – imię podkreślające relację Kryszny z wioską pasterską i pasterkami (od: ''gopī'' – pasterka; ''jan'' – rodzić, stwarzać, ''jana'' – człowiek, ludzie, rasa; ''prī'' – sprawić radość, ''priya'' – lubiany, ukochany, miły).
|}
{| class="wikitable"
| colspan="2" |'''imiona osobowościowe'''
|-
|'''''Nārāyaṇa'''''
|'''Narajana''' – „schronienie ludzkości” (od: ''nṛ'' ''–'' człowiek, ludzkość, ''nara'' – człowiek, ''nāra'' – związane z człowiekiem; ''ayana'' – droga, kurs, bieg).

MBh 5.68.10 wyjaśnia:

''narāṇām ayanāc cāpi tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ''

„Gdyż jest schronieniem / drogą ludzi, więc zwą go Narajanem”

Manusmryti 1.10 podaje następującą definicję:

''āpo narā iti proktā āpo vai narasūnavaú''

''tā yad asyāyana× pūrva× tena nārāyaṇaú smṛtaú''

„Wody zwie się nara, gdyż są dziećmi Nary.

Są one jego wcześniejszym schronieniem,

dlatego znany jest on jako Narajana”.
|-
|'''''Viṣṇu'''''
|'''Wisznu''' – „przenikający”, „wysnuwający”, wywodzi się go od następujących pierwiastków czasownikowych:

''vi-snu –'' skrapiać, emitować,

''vi-sru –'' płynąć, emitować,

''viś'' – wchodzić,

''vi-aś'' – osiągać, wypełniać, penetrować,

''viṣ'' ''–'' działać;

Termin nie utworzony dzięki sufiksowi ''-snu'' (jak to ma miejsce np. w ''jiṣṇu'') gdyż ''vi'' nie jest pierwiastkiem czasownikowym. Literatura bramińska pełna jest różnorodnych definicji terminu:

''vyāptaṃ tvayaiva viśatā trailokyam sa-carācaram –''

„to właśnie ty przenikasz trójświat z ruchomym i nieruchomym [stworzeniem]” (''Matsyapurāṇa'' 248.41);

''viśeṣeṇa snauti prasravate gacchatīti viṣṇuḥ'' –

„Wisznu: szczególnie emituje, wypływa, idzie”;

''viṣṇur viśater vā vyaśnoter vā –''

''„''Wisznu [pochodzi od] ''viśati'' lub ''vyaśnoti'' [wchodzi, osiąga]” (''Nirukti'' 12.18);

''viṣṇāter viśater vā syād veveṣṭer vyāpti karmaṇaḥ''

''viṣṇur nirucyate sūryaḥ sarvaṃ sarvāntaraś ca yaḥ –''

„Wisznu może pochodzić od czynności: ''viṣṇāti'', ''viśati'', ''veveṣṭi'' lub ''vyāpti'' (działa, wchodzi, jest aktywny, przenika). Dlatego ten, który jest wszystkim i jest we wszystkim, nazywany jest Słońcem” (''Bṛhaddevatā'' 2.69).
|-
|'''''Hari'''''
|'''Hari''' – „zabierający”, „niosący”, „żółty”, „brązowo-czerwony” (od: ''√hṛ'' ''–'' zabierać).

Popularne imię Wisznu:

''harir yathaikaḥ puruṣottamaḥ smṛtaḥ'' –

„Jako Hari znany jest pierwszy najlepszy z ludzi” (''Raghuvaṃśa'' 3.49).
|-
|'''''Padmanābha'''''
|'''Lotosopępki''' – określenie Wisznu, z którego pępka wyrasta kwiat lotosu (od: ''padma'' – lotos, ''nābha'' – pępek).
|-
|'''''Tridaśeśa'''''
|'''Pan trzydziestki''' – określenie częściej przydawane Indrze jako władcy trzech dziesiątek bogów (od: ''tridaśa'' – trzydzieści, bogowie; ''īś'' – posiadać, władać, ''īśa'' – pan, władca).
|-
|'''''Acyuta'''''
|'''Niewzruszony''' – określenie Wisznu (od: ''cyu'' – trząść się, upadać, znikać; ''cyuta'' – poruszony, strząśnięty, upadły).
|-
|'''''Adhideva'''''
|'''Nadbóstwo''' – określenie Wisznu jako nadzorcy bóstw (od: ''adhi'' – ponad; ''div'' – jaśnieć, bawić się, ''deva'' – bóg, niebianin).
|-
|'''''Ādideva'''''
|'''Pierwszy z bogów''' – określenie Wisznu i innych bogów, których supremację chce się podkreślić (od: ''ādi'' – początek, źródło, pierwszy; ''div'' – jaśnieć, bawić się, ''deva'' – bóg, niebianin).
|-
|'''''Aja'''''
|'''Niezrodzony''' – określenie Wisznu (od: ''jan'' – rodzić się, ''ja'' – na końcu złożeń: zrodzony).
|-
|'''''Ananta'''''
|'''Nieskończony''' – określenie węża utrzymującego światy na swych kapturach, identyfikowanego z Wisznu lub jego łożem (od: ''anta'' – koniec, limit, granica, śmierć).
|-
|'''''Jagannātha'''''

'''''Jagatpati'''''
|'''Pan świata''' – określenie Wisznu (od: ''gam'' – iść, ''jagat'' – poruszający się, świat, ludzkość; ''nātha'' / ''pati'' – mąż, pan, obrońca).
|-
|'''''Janārdana'''''
|'''Dręczyciel''' – „pobudzający / trapiący ludzi” (od: ''jan'' – rodzić, stwarzać, ''jana'' – człowiek, ludzkość; ''ard'' – dręczyć, krzywdzić, ''ardana'' – niepokojenie, niszczenie).

Tradycyjna etymologia:

''yo janānām abhadram ardati sa'' –

„Ten, który niszczy niepomyślność ludzi”.
|-
|'''''Hṛṣīkeśa'''''
|'''Pan zmysłów / Nastroszonowłosy''' – określenie Wisznu, „mający wzniesione włosy” (od: ''hṛṣī'' – wzniesiony; ''keśa''– włos) lub „pan zmysłów” (od: ''hṛṣīka'' – zmysł; ''īśa'' – pan, władca).
|-
|'''''Keśava'''''
|'''Bujnowłosy''' – określenie Wisznu „posiadający bujne włosy” (od: ''keśa'' – włosy; ''-va'' = ''-vant'' – posiadacz).

Etymologia tradycyjna:

''ka-īśa-va'' – władca Brahmy i Śiwy (od: ''ka'' – Brahma; ''īśa'' – władca, Śiwa; ''-va'' = ''-vant'' – posiadacz).
|-
|'''''Adhokṣaja'''''
|'''Adhokszadźa''' – określenie Wisznu, „zrodzony poniżej osi / poza percepcją” (od: ''adhas'' – poniżej, ''akṣa'' – oś, ''-ja'' – na końcu złożeń: zrodzony; ''akṣaja'' – piorun, diament; ''īkṣ'' – widzieć, ''akṣa'' = ''akṣi'' – oko).

MBh 5.68.10 tak tłumaczy znaczenie imienia:

''adho na kṣīyate jātu yasmāt tasmād adhokṣajaḥ''

„Nigdy nie ginie w dole, dlatego zwie się Adhokszadźą”.
|-
|'''''Kṛṣṇa'''''

'''''Asita'''''
|'''Czarny''' – imiona wskazujące na cerę bóstwa (od: ''kṛṣṇa'' – czarny; ''sita'' – biały, jasny).
|-
|'''''Puṇḍarīkākṣa'''''

'''''Puṣkarākṣa'''''
|'''Lotosooki /Liliooki''' – określenie Wisznu, „o oczach jak płatki]lotosu / lilii” (od: ''puṇdarīka'' – lotos; ''puṣkara'' – niebieska lilia wodna; ''īkṣ'' – widzieć, ''akṣa'' = ''akṣi '' – oko).
|}
{| class="wikitable"
| colspan="2" |'''imiona epizodyczne'''
|-
|'''''Dāmodara'''''
|'''Damodara''' – „którego brzuch związany jest liną”. Imię wywodzi się od tego, że matka Kryszny przywiązała go za karę liną do moździerza (od: ''dāman'' – lina, ''udara'' – brzuch).
|-
|'''''Gopāla'''''

'''''Govinda'''''
|'''Pasterz''' – imiona związane z pasterską przeszłością Kryszny (go – krowa, byk; ''pāla'' – obrońca, stróż; ''vinda'' – znajdujący).
|-
|'''''Kaṃsanisūdana'''''
|'''Zabójca Kamsy''' (''Kaṃsa'') – syn Ugraseny, brat Dewaki (''Devaka'') – ojca matki Kryszny (Devakī). Kamsa był królem Mathury zabitym przez Krysznę.
|-
|'''''Keśihan'''''
|'''Zabójca Kesina''' (''Keśin'') – „włochacz”, demon w postaci konia zabity przez Krysznę
|-
|'''''Madhusūdana'''''
|'''Madhugromca''' (''Madhu'') – asura zabity przez Krysznę u zarania dziejów, po narodzinach Brahmy z lotosu. Występuje wraz z demonem Kaitabhą (''Kaiṭabha'').
|-
|'''''Yogeśvara'''''

'''''Yogīśa'''''
|'''Pan jogi''' – „ten, który opanował jogę” (od: ''yuj'' – zaprzęgać, łączyć, ''yoga'' – przyłączanie, zysk, zaprzęgnięcie, zastosowanie, metoda, środki, jedna ze szkół filozofii indyjskiej; ''īś'' – posiadać, władać, ''īśa /'' ''īśvara'' – pan, władca).
|}

{| class="wikitable"
| colspan="2" |'''imiona atrybutarne'''
|-
|'''''Cakradhārin'''''

'''''Cakrapāṇi'''''

'''''Cakrāyudha'''''
|'''Kołodzierżca''' – „trzymający w dłoni koło”, „walczący dyskiem” (od: ''car'' – ruszać się lub od: ''kṛ'' – robić; ''cakra'' – koło, dysk).
|-
|'''''Śaṅkhacakragadā-dhara'''''
|'''Dzierżący konchę, dysk i buławę''' – imię Wisznu odnoszące się do trzech spośród czterech jego atrybutów. Na liście brakuje lotosu trzymanego w czwartej ręce.
|-
|'''''Śārṅgadhanvan'''''

'''''Śārngiṇ'''''
|'''Zbrojny w Śarngę''' – imię Wisznu powstały od nazwy jego łuku (od: ''śṛṅga'' – róg; ''śārṅga'' – wykonany z rogu).
|-
|'''''Śūlabhṛt'''''

'''''Śūlin'''''
|'''Zbrojny w dzidę''' – epitet przydawany różnym bóstwom. Częściej odnosi się do Śiwy (od: ''śūla'' – dzida).
|-
|'''''Garuḍadhvaja'''''

'''''Sarvanāgaripudhvaja'''''

'''''Suparṇaketu'''''

'''''Tārkṣyadhvaja'''''
|'''Mający godło z Garudą''' – epitety utworzone od imion Garudy, który jest nosicielem Wisznu i znajduje się w godle na proporcu (''dhvaja'' / ''ketu'') Kryszny:

- ''Suparṇa'' – Pięknoskrzydły,

- ''Nāgaripu'' – wróg węży,

- ''Tārkṣya'' – mityczna istota identyfikowana z Garudą, ptak.
|-
|'''''Śaibyasugrīvavāhana'''''
|'''Którego końmi są Śaibja i Sugriwa''' – epitet utworzony od nazw koni w rydwanie Kryszny.
|-
|'''''Kaustubhabhūṣaṇa'''''

'''''Kirītakaustubhadhara'''''
|'''Ozdobiony klejnotem Kaustubha''' (''kaustubha'') – klejnot, który wyłonił się podczas mącenia oceanu z innymi trzynastoma skarbami i który dekoruje pierś Wisznu i Kryszny (od: ''kirīṭa'' – diadem).
|-
|'''''Pītavāsas'''''
|'''Żółtoszaty''' – imię wywodzące się od barwy szat Kryszny i Wisznu (od: ''pīta'' – żółty; ''vas'' – nakładać, nosić, ''vāsas'' – ubranie).
|-
|'''''Viśvaksena'''''

'''''Viṣvaksena'''''
|'''Wszędozbrojny''' – „którego armia jest wszędzie” (od: ''viś'' – wchodzić, ''viśva'' – wszystko, całość, świat; ''sena'' – armia).
|-
|'''''Vaikunṭḥa'''''
|'''Waikuntha''' – imię powstałe od siedziby Wisznu nazywanej „wyzbytą tępoty / lenistwa”, lub też później przydane tej siedzibie (od: ''kuṇṭḥa'' – tępy, głupi, leniwy; ''vikuṇṭha'' – ostry, nieodparty, ''vaikuṇṭha'' – świat Wisznu)
|}

Znaczenia imion Kryszny - Historia wersji

imported>AndBab o 09:20, 28 lip 2021

imported>AndBab o 09:16, 28 lip 2021

imported>AndBab o 09:04, 28 lip 2021

imported>AndBab: Utworzono nową stronę "{| class="wikitable" | colspan="2" |'''imiona rodowe''' |- |'''''Yādava''''' '''''Yadu-''''' |'''Potomek Jadu''' (''Yadu'') – protoplasta rodu, urodzony w dynastii..."