Triśūla – trójząb - Historia wersji

imported>AndBab: /* Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) */

2021-11-12T09:24:07Z

Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.)

← poprzednia wersja		Wersja z 11:24, 12 lis 2021
Linia 17:		Linia 17:
	\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|200x200px\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg\|alt=]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|200x200px\|		\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|200x200px\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg\|alt=]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|200x200px\|
	* Adad na byku z piorunami w dwóch dłoniach, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze (źródło: [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/ http:oracc.museum.upenn.edu]).		* Adad na byku z piorunami w dwóch dłoniach, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze (źródło: [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/ http:oracc.museum.upenn.edu]).
	* Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada, prawdopodobnie jako łup wojenny, szkic za Leyardem (źródło: [[commons:File:Ramman.png\|wikimedia]]).		* Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada, prawdopodobnie jako łup wojenny, szkic za Leyardem (źródło: [[commons:File:Ramman.png\|wikimedia]]).]]
	~~\|alt=~~]]

	* hetycki bóg burzy ('''Teszub/Tarhun''') w jednym ręku dzierży topór, a w drugim piorun przedstawiany jako trójząb o krótkim drzewcu i falujących ostrzach		* hetycki bóg burzy ('''Teszub/Tarhun''') w jednym ręku dzierży topór, a w drugim piorun przedstawiany jako trójząb o krótkim drzewcu i falujących ostrzach

imported>AndBab: /* Informacje wstępne */

2021-11-12T09:19:14Z

Informacje wstępne

← poprzednia wersja		Wersja z 11:19, 12 lis 2021
Linia 7:		Linia 7:
	=== Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie) (1050-950 p.n.e.) ===		=== Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie) (1050-950 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973.jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973 (Allchin & Allchin, 1973, s. 323 rys. 64).<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>]]~~Trójzęby znajdują się wśród wyrobów żelaznych z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza.~~		\|[[Plik:Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973.jpg\|mały\|218x218px\|Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973 (Allchin & Allchin, 1973, s. 323 rys. 64).<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>\|alt=]]

			* trójzęby znajdują się wśród wyrobów żelaznych z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza
	~~Wprowadzenie~~ żelaza na tych terenach nastąpiło między 1050-950 r. p.n.e.<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 325.</ref>.		* wprowadzenie żelaza na tych terenach nastąpiło między 1050-950 r. p.n.e.<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 325.</ref>
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===		=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|~~150x150px~~\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|~~150x150px~~\|		\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|200x200px\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg\|alt=]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|200x200px\|
	* Adad na byku z piorunami w dwóch dłoniach, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze (źródło: [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/ http:oracc.museum.upenn.edu]).		* Adad na byku z piorunami w dwóch dłoniach, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze (źródło: [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/ http:oracc.museum.upenn.edu]).
	* Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada, prawdopodobnie jako łup wojenny, szkic za Leyardem (źródło: [[commons:File:Ramman.png\|wikimedia]]).		* Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada, prawdopodobnie jako łup wojenny, szkic za Leyardem (źródło: [[commons:File:Ramman.png\|wikimedia]]).
	]]~~Hetycki bóg burzy ('''Teszub/Tarhun''') w jednym ręku dzierży topór, a w drugim piorun przedstawiany jako trójząb o krótkim drzewcu i falujących ostrzach.~~		\|alt=]]



	W Ugarycie jako '''Baal''' zamienia trójząb na włócznię w postaci rosnącego drzewa (symbol płodności ziemi), natomiast w Mezopotamii jako '''Adad''' otrzymuje dwa połączone trójzęby, które dzierży w obu dłoniach.


	Luwici znali Tarhuna pod imieniem '''Tarhunz''' i utożsamiali go z bogiem wód (hetycki bóg wód to Tarhunna)~~. Głównym~~ miejscem jego kultu było Aleppo (Halpa). Tarhunz z Aleppo, tak jak Tarhun, dzierży w swych rękach topór i trójząb.		* hetycki bóg burzy ('''Teszub/Tarhun''') w jednym ręku dzierży topór, a w drugim piorun przedstawiany jako trójząb o krótkim drzewcu i falujących ostrzach
			* w Ugarycie jako '''Baal''' zamienia trójząb na włócznię w postaci rosnącego drzewa (symbol płodności ziemi)
			* w Mezopotamii jako '''Adad''' otrzymuje dwa połączone trójzęby, które dzierży w obu dłoniach
			* Luwici znali Tarhuna pod imieniem '''Tarhunz''' i utożsamiali go z bogiem wód (hetycki bóg wód to Tarhunna)
			* głównym miejscem jego kultu było Aleppo (Halpa)
			* Tarhunz z Aleppo, tak jak Tarhun, dzierży w swych rękach topór i trójząb
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
Linia 31:		Linia 31:
	=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===		=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg\|mały\|150x150px\|Posejdon, tablica koryncka (550-524 p.n.e.), z Penteskouphia (źródło: [[commons:File:Poseidon_Penteskouphia_Louvre_CA452.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Astyanax vs Kalendio mosaic.jpg\|mały\|150x150px\|Mozaika ukazująca walkę przy pomocy tarczy i sieci, Narodowe Muzeum Archeologii w Madrycie (źródło: [[commons:File:Astyanax_vs_Kalendio_mosaic.jpg\|wikimedia]]).]]Grecki bóg morza '''Posejdon''' już na najstarszych wyobrażeniach przedstawiany jest z trójzębem. Była to prawdopodobnie broń używana do połowów ryb. Jego ikonografia mogła zostać zaczerpnięta z wyobrażeń Taruna i Tarhunza. Szczególnie w przypadku tego drugiego związek obu bóstw z morzem jest czynnikiem skłaniającym do ich identyfikacji.		\|[[Plik:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg\|mały\|150x150px\|Posejdon, tablica koryncka (550-524 p.n.e.), z Penteskouphia (źródło: [[commons:File:Poseidon_Penteskouphia_Louvre_CA452.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Astyanax vs Kalendio mosaic.jpg\|mały\|150x150px\|Mozaika ukazująca walkę przy pomocy tarczy i sieci, Narodowe Muzeum Archeologii w Madrycie (źródło: [[commons:File:Astyanax_vs_Kalendio_mosaic.jpg\|wikimedia]]).]]


	~~Retiarius~~ (łac. sieciarz) to najlżej uzbrojony gladiator walczący długim trójzębem i siecią rybacką przytroczoną do lewego nadgarstka długim sznurem~~. Popularność~~ na arenie zyskuje w I w. n.e.		* grecki bóg morza '''Posejdon''' już na najstarszych wyobrażeniach przedstawiany jest z trójzębem
			* była to prawdopodobnie broń używana do połowów ryb
			* jego ikonografia mogła zostać zaczerpnięta z wyobrażeń Taruna i Tarhunza
			* szczególnie w przypadku tego drugiego związek obu bóstw z morzem jest czynnikiem skłaniającym do ich identyfikacji
			* retiarius (łac. sieciarz) to najlżej uzbrojony gladiator walczący długim trójzębem i siecią rybacką przytroczoną do lewego nadgarstka długim sznurem
			* retiarius popularność na arenie zyskuje w I w. n.e.
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
Linia 40:		Linia 44:
	=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.		\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]

			* trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej
	~~Jeden~~ z uciekających demonów na stupie w Sanchi dźga leżącego towarzysza trójzębem przypominającym widły~~. Bardziej~~ finezyjny trójząb posiada atakujący Buddę demon z Gandhary.		* natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej
			* widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary
			* jeden z uciekających demonów na stupie w Sanchi dźga leżącego towarzysza trójzębem przypominającym widły
			* bardziej finezyjny trójząb posiada atakujący Buddę demon z Gandhary
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Hāriti, z Sahri-Bahlol, Pakistan, okres Kuśanów, muzeum w Peszawarze (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Hāriti, z Sahri-Bahlol, Pakistan, okres Kuśanów, muzeum w Peszawarze (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]~~Trójząb pojawia się w rękach buddyjskiej bogini i demonicy ''Hāriti''. Ta krwiożercza morderczyni dzieci pod wpływem Buddy zmieniła się w ich opiekunkę.~~		\|[[Plik:Hāriti, z Sahri-Bahlol, Pakistan, okres Kuśanów, muzeum w Peszawarze (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|331x331px\|Hāriti, z Sahri-Bahlol, Pakistan, okres Kuśanów, muzeum w Peszawarze (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|alt=]]


	Obecność trójzębu w rękach ''Hāriti'' i jej natura przywodzi na myśl wyobrażenia Durgi. Natomiast wyobrażenia armii Mary są uderzająco podobne do opisów orszaku Śiwy i Kartikeji, które spotykamy w MBh i literaturze epickiej (demoniczne istoty o zwierzęcych głowach i zdeformowanych ciałach, np. MBh 9.44).


	~~Zdaje~~ się ~~więc~~, że ikonografie buddyjska i śiwaicka pozostawały ze sobą w ścisłej zależności~~. Tu~~ też istotną rolę odgrywa symbol trójzębu.		* trójząb pojawia się w rękach buddyjskiej bogini i demonicy ''Hāriti''
			* ta krwiożercza morderczyni dzieci pod wpływem Buddy zmieniła się w ich opiekunkę
			* obecność trójzębu w rękach ''Hāriti'' i jej natura przywodzi na myśl wyobrażenia Durgi
			* natomiast wyobrażenia armii Mary są uderzająco podobne do opisów orszaku Śiwy i Kartikeji
			* takie orszaki spotykamy w MBh i literaturze epickiej (demoniczne istoty o zwierzęcych głowach i zdeformowanych ciałach, np. MBh 9.44)
			* ikonografie buddyjska i śiwaicka pozostawały ze sobą w ścisłej zależności, tu też istotną rolę odgrywa symbol trójzębu
	\|}		\|}

imported>AndBab: /* Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) */

2021-11-12T09:11:48Z

Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.)

← poprzednia wersja		Wersja z 11:11, 12 lis 2021
Linia 40:		Linia 40:
	=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.		\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|150x150px\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.

imported>AndBab: /* Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) */

2021-11-12T09:11:19Z

Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.)

← poprzednia wersja		Wersja z 11:11, 12 lis 2021
Linia 31:		Linia 31:
	=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===		=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg\|mały\|150x150px\|Posejdon, tablica koryncka (550-524 p.n.e.), z Penteskouphia (źródło: [[commons:File:Poseidon_Penteskouphia_Louvre_CA452.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Astyanax vs Kalendio mosaic.jpg\|mały\|Mozaika ukazująca walkę przy pomocy tarczy i sieci, Narodowe Muzeum Archeologii w Madrycie (źródło: [[commons:File:Astyanax_vs_Kalendio_mosaic.jpg\|wikimedia]]).]]Grecki bóg morza '''Posejdon''' już na najstarszych wyobrażeniach przedstawiany jest z trójzębem. Była to prawdopodobnie broń używana do połowów ryb. Jego ikonografia mogła zostać zaczerpnięta z wyobrażeń Taruna i Tarhunza. Szczególnie w przypadku tego drugiego związek obu bóstw z morzem jest czynnikiem skłaniającym do ich identyfikacji.		\|[[Plik:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg\|mały\|150x150px\|Posejdon, tablica koryncka (550-524 p.n.e.), z Penteskouphia (źródło: [[commons:File:Poseidon_Penteskouphia_Louvre_CA452.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Astyanax vs Kalendio mosaic.jpg\|mały\|150x150px\|Mozaika ukazująca walkę przy pomocy tarczy i sieci, Narodowe Muzeum Archeologii w Madrycie (źródło: [[commons:File:Astyanax_vs_Kalendio_mosaic.jpg\|wikimedia]]).]]Grecki bóg morza '''Posejdon''' już na najstarszych wyobrażeniach przedstawiany jest z trójzębem. Była to prawdopodobnie broń używana do połowów ryb. Jego ikonografia mogła zostać zaczerpnięta z wyobrażeń Taruna i Tarhunza. Szczególnie w przypadku tego drugiego związek obu bóstw z morzem jest czynnikiem skłaniającym do ich identyfikacji.


Linia 37:		Linia 37:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|

	=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab: /* Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) */

2021-11-12T09:10:50Z

Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.)

← poprzednia wersja		Wersja z 11:10, 12 lis 2021
Linia 15:		Linia 15:
	=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===		=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|150x150px\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|		\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|150x150px\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|150x150px\|
	* Adad na byku z piorunami w dwóch dłoniach, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze (źródło: [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/ http:oracc.museum.upenn.edu]).		* Adad na byku z piorunami w dwóch dłoniach, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze (źródło: [http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/ikur/ http:oracc.museum.upenn.edu]).
	* Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada, prawdopodobnie jako łup wojenny, szkic za Leyardem (źródło: [[commons:File:Ramman.png\|wikimedia]]).		* Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada, prawdopodobnie jako łup wojenny, szkic za Leyardem (źródło: [[commons:File:Ramman.png\|wikimedia]]).
Linia 28:		Linia 28:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|

	=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===		=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab o 09:10, 12 lis 2021

2021-11-12T09:10:11Z

imported>AndBab: /* Historia */

2021-07-30T22:19:23Z

Historia

← poprzednia wersja		Wersja z 00:19, 31 lip 2021
Linia 4:		Linia 4:
	== Historia ==		== Historia ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie) (1050-950 p.n.e.) ===		=== Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie) (1050-950 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 12:		Linia 12:
	Wprowadzenie żelaza na tych terenach nastąpiło między 1050-950 r. p.n.e.<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 325.</ref>.		Wprowadzenie żelaza na tych terenach nastąpiło między 1050-950 r. p.n.e.<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 325.</ref>.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===		=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 27:		Linia 27:
	Luwici znali Tarhuna pod imieniem '''Tarhunz''' i utożsamiali go z bogiem wód (hetycki bóg wód to Tarhunna). Głównym miejscem jego kultu było Aleppo (Halpa). Tarhunz z Aleppo, tak jak Tarhun, dzierży w swych rękach topór i trójząb.		Luwici znali Tarhuna pod imieniem '''Tarhunz''' i utożsamiali go z bogiem wód (hetycki bóg wód to Tarhunna). Głównym miejscem jego kultu było Aleppo (Halpa). Tarhunz z Aleppo, tak jak Tarhun, dzierży w swych rękach topór i trójząb.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===		=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 35:		Linia 35:
	Retiarius (łac. sieciarz) to najlżej uzbrojony gladiator walczący długim trójzębem i siecią rybacką przytroczoną do lewego nadgarstka długim sznurem. Popularność na arenie zyskuje w I w. n.e.		Retiarius (łac. sieciarz) to najlżej uzbrojony gladiator walczący długim trójzębem i siecią rybacką przytroczoną do lewego nadgarstka długim sznurem. Popularność na arenie zyskuje w I w. n.e.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 50:		Linia 50:

	Zdaje się więc, że ikonografie buddyjska i śiwaicka pozostawały ze sobą w ścisłej zależności. Tu też istotną rolę odgrywa symbol trójzębu.		Zdaje się więc, że ikonografie buddyjska i śiwaicka pozostawały ze sobą w ścisłej zależności. Tu też istotną rolę odgrywa symbol trójzębu.
	\|}		\|}

	== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==

imported>AndBab: /* Historia */

2021-07-30T22:18:50Z

Historia

← poprzednia wersja		Wersja z 00:18, 31 lip 2021
Linia 5:		Linia 5:
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		\|
	=== ~~'''~~Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie)~~'''~~ (1050-950 p.n.e.) ===		=== Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie) (1050-950 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973.jpg\|mały\|Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973 (Allchin & Allchin, 1973, s. 323 rys. 64).<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>]]Trójzęby znajdują się wśród wyrobów żelaznych z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza.		\|[[Plik:Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973.jpg\|mały\|Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973 (Allchin & Allchin, 1973, s. 323 rys. 64).<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>]]Trójzęby znajdują się wśród wyrobów żelaznych z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza.

imported>AndBab o 22:18, 30 lip 2021

2021-07-30T22:18:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:18, 31 lip 2021
Linia 1:		Linia 1:
	== ~~'''~~Informacje wstępne~~'''~~ ==		== Informacje wstępne ==
	Trójząb jest orężem, który w tradycji indyjskiej przypisywany jest Śiwie, ale w ikonografii towarzyszy on również Ganeśi oraz Durdze. W Grecji był bronią Posejdona. Jego związek z morzem i połowami podkreśla to, że rzymscy gladiatorzy używali go wraz z siecią. Trójzębu nie spotykamy wśród oręża bliskowschodniego, za to pojawia się on okazjonalnie już na najstarszych reliefach indyjskich oraz wśród artefaktów epoki żelaza z południa Indii. Ciekawym tropem jest trójząb dzierżony przez hetyckiego boga burzy.		Trójząb jest orężem, który w tradycji indyjskiej przypisywany jest Śiwie, ale w ikonografii towarzyszy on również Ganeśi oraz Durdze. W Grecji był bronią Posejdona. Jego związek z morzem i połowami podkreśla to, że rzymscy gladiatorzy używali go wraz z siecią. Trójzębu nie spotykamy wśród oręża bliskowschodniego, za to pojawia się on okazjonalnie już na najstarszych reliefach indyjskich oraz wśród artefaktów epoki żelaza z południa Indii. Ciekawym tropem jest trójząb dzierżony przez hetyckiego boga burzy.

	== ~~'''~~Historia~~'''~~ ==		== Historia ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		\|
	=== '''Grobowce z epoki żelaza~~'''~~ (Południowe Indie) (1050-950 p.n.e.) ===		=== '''Grobowce z epoki żelaza (Południowe Indie)''' (1050-950 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973.jpg\|mały\|Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973 (Allchin & Allchin, 1973, s. 323 rys. 64).<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>]]Trójzęby znajdują się wśród wyrobów żelaznych z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza.		\|[[Plik:Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973.jpg\|mały\|Wyroby żelazne z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza, Allchin & Allchin, 1973 (Allchin & Allchin, 1973, s. 323 rys. 64).<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>]]Trójzęby znajdują się wśród wyrobów żelaznych z południowoindyjskich grobów z epoki żelaza.
Linia 13:		Linia 13:
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Bóg burzy na Bliskim Wschodzie~~'''~~ (1300-600 p.n.e.) ===		=== Bóg burzy na Bliskim Wschodzie (1300-600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|		\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]). * Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]). * Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Teszub,_muzeum_Gaziantep;_Hetycki_b%C3%B3g_burzy,_relief_z_Samal_Berlin,_Muzeum_Pergamo%C5%84skie;_Tarhunz_z_Aleppo..jpg]][[Plik:Adad, syryjska stela z Arslan Tash w północnej Syrii (VIII wiek p.n.e.), obecnie w Luwrze. Asyryjscy żołnierze niosący posąg Adada..jpg\|mały\|
Linia 28:		Linia 28:
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Posejdon i rzymscy gladiatorzy~~'''~~ (600 p.n.e.-100 n.e.) ===		=== Posejdon i rzymscy gladiatorzy (600 p.n.e.-100 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg\|mały\|Posejdon, tablica koryncka (550-524 p.n.e.), z Penteskouphia (źródło: [[commons:File:Poseidon_Penteskouphia_Louvre_CA452.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Astyanax vs Kalendio mosaic.jpg\|mały\|Mozaika ukazująca walkę przy pomocy tarczy i sieci, Narodowe Muzeum Archeologii w Madrycie (źródło: [[commons:File:Astyanax_vs_Kalendio_mosaic.jpg\|wikimedia]]).]]Grecki bóg morza '''Posejdon''' już na najstarszych wyobrażeniach przedstawiany jest z trójzębem. Była to prawdopodobnie broń używana do połowów ryb. Jego ikonografia mogła zostać zaczerpnięta z wyobrażeń Taruna i Tarhunza. Szczególnie w przypadku tego drugiego związek obu bóstw z morzem jest czynnikiem skłaniającym do ich identyfikacji.		\|[[Plik:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg\|mały\|Posejdon, tablica koryncka (550-524 p.n.e.), z Penteskouphia (źródło: [[commons:File:Poseidon_Penteskouphia_Louvre_CA452.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Astyanax vs Kalendio mosaic.jpg\|mały\|Mozaika ukazująca walkę przy pomocy tarczy i sieci, Narodowe Muzeum Archeologii w Madrycie (źródło: [[commons:File:Astyanax_vs_Kalendio_mosaic.jpg\|wikimedia]]).]]Grecki bóg morza '''Posejdon''' już na najstarszych wyobrażeniach przedstawiany jest z trójzębem. Była to prawdopodobnie broń używana do połowów ryb. Jego ikonografia mogła zostać zaczerpnięta z wyobrażeń Taruna i Tarhunza. Szczególnie w przypadku tego drugiego związek obu bóstw z morzem jest czynnikiem skłaniającym do ich identyfikacji.
Linia 36:		Linia 36:
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Rzeźba od Mauriów do Kuszanów~~'''~~ (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.		\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.
Linia 52:		Linia 52:
	\|}		\|}

	== ~~'''~~Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego~~'''~~ ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==
	''Kauṭilya'' (''Arthaśāstra'' 2.18.6) wymienia szereg instrumentów, które nazywa „ruchomymi” lub „stosowanymi do poruszania / burzenia” (''cala-yantra''). Są tam ćwiekowane bele chroniące fosy (''pāñcālika''), drewniane bele do zrzucania z murów (''deva-daṇḍa''), katapulty (''āsphāṭima''), urządzenia do obalania kolumn (''tpāṭima'') czy kruszenia murów (''udghāṭima''), jak i różnego rodzaju maczugi (''musala-yaṣṭi, gadā, spṛktalā, śataghni''). Pośród nich odnajdujemy również trójząb (''triśūla'').		''Kauṭilya'' (''Arthaśāstra'' 2.18.6) wymienia szereg instrumentów, które nazywa „ruchomymi” lub „stosowanymi do poruszania / burzenia” (''cala-yantra''). Są tam ćwiekowane bele chroniące fosy (''pāñcālika''), drewniane bele do zrzucania z murów (''deva-daṇḍa''), katapulty (''āsphāṭima''), urządzenia do obalania kolumn (''tpāṭima'') czy kruszenia murów (''udghāṭima''), jak i różnego rodzaju maczugi (''musala-yaṣṭi, gadā, spṛktalā, śataghni''). Pośród nich odnajdujemy również trójząb (''triśūla'').

Linia 59:		Linia 59:
	Jeśli wierzyć opinii komentatorów tekstu<ref>Kangle, R. P. (2014). ''The Kautiliya Arthasastra: Volumes 2''. Motilal Banarsidass, s.132.</ref>, jakaś broń zakończona trójzębem znajduje się również na liście oręża o ostrym szpicu (''hula-mukha''), ale jej opis daleki jest od czytelności (''Arthaśāstra'' 2.18.7):		Jeśli wierzyć opinii komentatorów tekstu<ref>Kangle, R. P. (2014). ''The Kautiliya Arthasastra: Volumes 2''. Motilal Banarsidass, s.132.</ref>, jakaś broń zakończona trójzębem znajduje się również na liście oręża o ostrym szpicu (''hula-mukha''), ale jej opis daleki jest od czytelności (''Arthaśāstra'' 2.18.7):

	''- kaṇaya'' – długość 20-24 ''aṅgula'' (ok. 38-45 cm), cała z metalu, zakończona trójzębem na dwóch końcach i uchwytem po środku.		* ''kaṇaya'' – długość 20-24 ''aṅgula'' (ok. 38-45 cm), cała z metalu, zakończona trójzębem na dwóch końcach i uchwytem po środku.


	W Mahabharacie termin ''triśūla'' pojawia się jedynie 6 razy i to zazwyczaj w kontekście oręża Śiwy. Innym terminem, który może oznaczać trójząb jest ''paṭṭiśa''. Pojawia się on aż 48 razy, ale może również oznaczać jakiś rodzaj włóczni. Zatem nie możemy być pewni czy trójząb były uznawany za oręż przez bardów MBh. Zdaje się raczej, że był on już symboliczną bronią boga na podobieństwo dysku (''cakra''), radła (''hala'') czy pioruna (''vajra'') oraz bronią demonicznych istot.		W Mahabharacie termin ''triśūla'' pojawia się jedynie 6 razy i to zazwyczaj w kontekście oręża Śiwy. Innym terminem, który może oznaczać trójząb jest ''paṭṭiśa''. Pojawia się on aż 48 razy, ale może również oznaczać jakiś rodzaj włóczni. Zatem nie możemy być pewni czy trójząb były uznawany za oręż przez bardów MBh. Zdaje się raczej, że był on już symboliczną bronią boga na podobieństwo dysku (''cakra''), radła (''hala'') czy pioruna (''vajra'') oraz bronią demonicznych istot.

	== ~~'''~~Przypisy~~'''~~ ==		== Przypisy ==

	[[Category: Pāṇi-mukta – broń ciskana ręką]]		[[Category: Pāṇi-mukta – broń ciskana ręką]]

imported>AndBab o 10:19, 17 lip 2021

2021-07-17T10:19:46Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:19, 17 lip 2021
Linia 38:		Linia 38:
	=== '''Rzeźba od Mauriów do Kuszanów''' (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== '''Rzeźba od Mauriów do Kuszanów''' (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, źródło: (Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.		\|[[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) - trójząb.jpg\|mały\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art. - trójząb.jpg\|mały\|Atak Mary, Gandhara, okres Kuszanów, II-III w., wysokość 67 cm, Freer Galery of Art., 49.9, (źródło: Lippe, 1970, plate 11)<ref>Lippe, A. (1970). ''The Freer Indian sculptures''. Freer Gallery. <nowiki>https://library.si.edu/digital-library/book/freerindiansculp00lipp</nowiki>.</ref>.]]Trójzęby nie pojawiają się w regularnych scenach walk w najstarszej rzeźbie indyjskiej. Natomiast często dzierżą je w ręku istoty o naturze demonicznej. Widzimy je przede wszystkim na reliefach przedstawiających armię Mary.