Rodzaje wielkich ofiar - Historia wersji

imported>AndBab: /* Agnyādheya */

2021-07-26T15:44:49Z

Agnyādheya

← poprzednia wersja		Wersja z 17:44, 26 lip 2021
Linia 64:		Linia 64:
	=== ''Dīkṣaṇīyeṣṭi'' ===		=== ''Dīkṣaṇīyeṣṭi'' ===
	ryt inicjacyjny (''dīkṣā''), przygotowanie ofiarnika do ofiary bazujące na procedurze z ofiary somy (''agniṣṭoma''). Związane są z nim ograniczenia i zakazy: zakaz brania kąpieli, aż do ostatniej (''avabhṛtha''), ograniczenia w ścinaniu i pielęgnacji włosów oraz paznokci, ograniczenia co do kontaktów intymnych, spożywania pokarmów, spania, ubioru itd. Konieczność ich przestrzegania wiąże się z wiarą, że wykonywani ich (łącznie ze śmianiem się) powoduje utratę siły. Podczas ofiar nie wymagających inicjacji ofiarnik i oficjanci przed rytuałem deklarują podjęcie ślubów (''vratagrahaṇa''), co często wiąże się np. z ogoleniem i obcięciem paznokci. Śluby te są źródłem późniejszych praktyk związanych z okresowymi ślubami (''vrata''), niezwiązanymi już z procedurami ofiary ogniowej.		ryt inicjacyjny (''dīkṣā''), przygotowanie ofiarnika do ofiary bazujące na procedurze z ofiary somy (''agniṣṭoma''). Związane są z nim ograniczenia i zakazy: zakaz brania kąpieli, aż do ostatniej (''avabhṛtha''), ograniczenia w ścinaniu i pielęgnacji włosów oraz paznokci, ograniczenia co do kontaktów intymnych, spożywania pokarmów, spania, ubioru itd. Konieczność ich przestrzegania wiąże się z wiarą, że wykonywani ich (łącznie ze śmianiem się) powoduje utratę siły. Podczas ofiar nie wymagających inicjacji ofiarnik i oficjanci przed rytuałem deklarują podjęcie ślubów (''vratagrahaṇa''), co często wiąże się np. z ogoleniem i obcięciem paznokci. Śluby te są źródłem późniejszych praktyk związanych z okresowymi ślubami (''vrata''), niezwiązanymi już z procedurami ofiary ogniowej.
			[[Plik:Krzesanie ognia.jpg\|mały\|Rozniecanie ognia, rysunek z: Tachikawa, Bahulkar, i Kolhatkar 2001: 58)<ref>Tachikawa, Musashi, Shrikant Bahulkar, i Madhavi Kolhatkar. 2001. ''Indian Fire Ritual''. 1st Edition. Delhi: Motilal Banarsidass.</ref>.]]

	=== ''Agnyādheya'' ===		===''Agnyādheya''===
	ustanowienie ognia. Cały ryt trwa dwa dni. Pierwszego dnia konstruuje się mandapę i paleniska dla ognia. Ofiarnik wraz z małżonką spędzają bezsenną noc przy dźwiękach muzyki. Rano rozpala się ogień przez pocieranie drewienek (można przynieść ogień z domu, w którym jest on pielęgnowany). Jeden z kapłanów trzyma kij (''śamyā'' – wykonany z drzewa ''śamī'') na bloku drewna ''aśvattha'', a drugi, siedząc, pociąga za sznur owinięty wokół kija i wprawia go w ruch.		ustanowienie ognia. Cały ryt trwa dwa dni. Pierwszego dnia konstruuje się mandapę i paleniska dla ognia. Ofiarnik wraz z małżonką spędzają bezsenną noc przy dźwiękach muzyki. Rano rozpala się ogień przez pocieranie drewienek (można przynieść ogień z domu, w którym jest on pielęgnowany). Jeden z kapłanów trzyma kij (''śamyā'' – wykonany z drzewa ''śamī'') na bloku drewna ''aśvattha'', a drugi, siedząc, pociąga za sznur owinięty wokół kija i wprawia go w ruch.


	~~(Rozniecanie ognia, rysunek z TACHIKAWA 2001: 58.)~~


	Ogień umieszczany jest w palenisku przeznaczonym dla garhapatja, a następnie przenoszony jest do paleniska ognia ahawanija.		Ogień umieszczany jest w palenisku przeznaczonym dla garhapatja, a następnie przenoszony jest do paleniska ognia ahawanija.

	=== ''Agnihotra''<ref>Systematyczne i wyczerpujące omówienie zagadnienia wraz z tłumaczeniem fragmentów brahman: Bodewitz, Henk. 2003. ''The Daily Evening And Morning Offering (Agnihotra)''. Delhi: Motilal Banarsidass.</ref> ===		=== ''Agnihotra''<ref>Systematyczne i wyczerpujące omówienie zagadnienia wraz z tłumaczeniem fragmentów brahman: Bodewitz, Henk. 2003. ''The Daily Evening And Morning Offering (Agnihotra)''. Delhi: Motilal Banarsidass.</ref> ===
	powinna być odprawiana dwa razy dziennie podczas wschodu i zachodu słońca przez każdego, kto ustanowił ogień. Spełnia się ją w ogniu ahawanija. Główną ofiarą jest krowie mleko, podgrzane i zmieszane z wodą na ogniu garhapatja. Ofiarnik składa obiaty Ogniowi (wieczorem) lub Słońcu (rano), a następnie pozostałym bogom. Na koniec zjada resztki ofiarne i ofiarowuje wodę przodkom i pomniejszym bóstwom. Wyróżnia się jej wariant towarzyszący ofiarom śrauta i prostą wersję dla ofiar domowych. Odprawiania agnihotry można zaniechać jedynie, gdy osoba staje się wyrzeczeńcem.		powinna być odprawiana dwa razy dziennie podczas wschodu i zachodu słońca przez każdego, kto ustanowił ogień. Spełnia się ją w ogniu ahawanija. Główną ofiarą jest krowie mleko, podgrzane i zmieszane z wodą na ogniu garhapatja. Ofiarnik składa obiaty Ogniowi (wieczorem) lub Słońcu (rano), a następnie pozostałym bogom. Na koniec zjada resztki ofiarne i ofiarowuje wodę przodkom i pomniejszym bóstwom. Wyróżnia się jej wariant towarzyszący ofiarom śrauta i prostą wersję dla ofiar domowych. Odprawiania agnihotry można zaniechać jedynie, gdy osoba staje się wyrzeczeńcem.

imported>AndBab o 15:40, 26 lip 2021

2021-07-26T15:40:30Z

Podgląd zmian

imported>AndBab o 10:52, 22 lip 2021

2021-07-22T10:52:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 12:52, 22 lip 2021
Linia 94:		Linia 94:

	[5] Systematyczne i wyczerpujące omówienie zagadnienia wraz z tłumaczeniem fragmentów brahman (Bodewitz 2003).		[5] Systematyczne i wyczerpujące omówienie zagadnienia wraz z tłumaczeniem fragmentów brahman (Bodewitz 2003).
			[[Category:Wielkie Ofiary (śrauta)]]

imported>AndBab: Utworzono nową stronę "Podstawowy podział ofiar wyróżnia ofiary domowe (''gṛhya'') oraz ofiary wielkie (''śrauta''). Ofiary można też dzielić odpowiednio do obligatoryjności[1]: 1...."

2021-07-22T10:50:51Z

Utworzono nową stronę "Podstawowy podział ofiar wyróżnia ofiary domowe (''gṛhya'') oraz ofiary wielkie (''śrauta''). Ofiary można też dzielić odpowiednio do obligatoryjności[1]: 1...."

Nowa strona

Podstawowy podział ofiar wyróżnia ofiary domowe (''gṛhya'') oraz ofiary wielkie (''śrauta''). Ofiary można też dzielić odpowiednio do obligatoryjności[1]:

1. obowiązkowe (''nitya'') – codzienne (''agnihotra'') i cykliczne (związane z cyklem kalendarzowym);

2. okazjonalne (''naimittika'') – związane z szczególnymi wydarzeniami, np. rytuały przejścia (''saṃskāra'');

3. opcjonalne (''kāmya'') – wykonywane dla określonego celu (np. uzyskanie potomka) oraz ekspiacyjne (''prayaścitta'')[2].

Podział odpowiednio do długości trwania[3]:

1. jednodniowe (''ekāha'');

2. trwające do dwunastu dni (''ahīna'');

3. sesje ofiarne powyżej dwunastu dni (''sattra'').

Podział odpowiednio do rodzaju składanej obiaty:

1. ofiary z ziarna, mleka, masła, ziół (''iṣṭi'');

2. ofiary ze zwierząt (''paśubandha'');

3. ofiary z somy (''soma'').

Pośród ofiar śrauta są ofiary podstawowe (''prakṛti'') stanowiące wzór dla innych. Ofiary powstające na ich podstawie zmieniają elementy pierwowzoru i nazywane są wariantami (''vikṛti''). Ofiarą podstawową dla wszystkich rytów typu ''iṣṭi'' jest ofiara „nowiu i pełni” (''darśapūrṇamāsa''). ''Agniṣṭoma'' jest ofiarą podstawową dla ofiar z somy, takich jak „dwunastodniowa” (''dvādaśāha''). Na ostatniej bazują sesje ofiarne (''sattra''). Jedna ofiara może spełniać kilka celów, np. ofiara nowiu i pełni jest rytem typu obowiązkowego (''nitya''), ale z pewnymi modyfikacjami można wykonywać ją do spełnienia określonego pragnienia (''kāmya'') lub jako ofiarę pokutną (''prayaścitta''), jaką jest ofiara ''pavitreṣṭi''. Ostatnią można również spełniać przed długotrwałą podróżą i tym sposobem uzyskuje ona statut ofiar okazjonalnych (''naimittika'').

Ofiary śrauta wymagały wielkich nakładów finansowych, a przez swój rozmach stawały się wielkimi wydarzeniami kulturowo-społecznymi. Towarzyszyło im opowieści narracyjne, modlitwy (''stomaśastra''), śpiewy i muzyka, gra w kości i wiele innych wydarzeń. Wielkie ofiary dzielą się na mniejsze jednostki (''pradhāna''), które z kolei składają się z pojedynczych rytów (''aṅga''), wspólnych dla wielu ofiar i tworzące szkielet (''tantra'') każdej ofiary. Kapłan w nich zorientowany tworzy z nich własny wariant ofiary, odpowiedni do celu ofiarnika.

'''Wielkie ofiary (''śrauta''):'''

1. '''''Jyotiṣṭoma''''' – ofiary z somy, których podstawowym modelem (''prakṛti'') jest ''agniṣṭoma''. Jest ich siedem: ''agniṣṭoma, atyagniṣṭoma, ukthya, ṣoḍaśin, vājapeya, atirātra, aptoryāma''. Składają się z wielu rytów, związanych z zakupem, przywiezieniem, powitaniem i tłoczeniem napoju bogów. ''Agniṣṭoma'' jest najprostszym rytem, identyfikowanym często z właściwą ofiarą z somy (''jyotiṣṭoma'').

- '''''Agniṣṭoma'''''[4] – jest modelową ofiarą z somy, nazywaną tak, gdyż jest w niej wychwalany (''stoma'') Ogień (''agni''). Odprawia się ją każdego roku wiosną (''vasanta''), podczas nowiu i pełni, a trwa pięć dni. Podczas pierwszego dnia następuje wybór kapłanów, budowa pawilonu ofiarnego oraz ryt inicjacyjny ofiarnika (''dīkṣaṇīyeṣṭi''). Dnia drugiego przeprowadza się ryt rozpoczęcia (''prāyaṇīyā''), w którym czci się bóstwa czterech kierunków (''Pathyasvasti, Agni, Soma, Savitṛ''), następnie dokonuje się zakupu, załadowania i ceremonialnego przywiezienia somy (tzw. ryt gościny: ''ātithyā''). Po nim następuje ryt grzania mleka (''pravargya'') oraz wyciskania somy (''upasad''). Ryt wyciskania somy przeprowadza się dwa razy dziennie o poranku i po południu przez trzy kolejne dni. Dnia trzeciego, poza rytem grzania mleka i wyciskania somy, buduje się Wielki Ołtarz (''mahāvedi''). Dzień czwarty jest kulminacyjny. Rozpala się ogień na głównym ołtarzu (''uttaravedi'') i przyprowadza wozy z somą (''havirdhānapraṇayana''). Tego dnia składa się też ofiarę ze zwierzęcia (''paśubandha''). Gdy ofiarnik włoży drewno opałowe (''samidh'') do ognia, kończy swoje śluby związane z inicjacją (zdejmuje pas, oddaje kij, przerywa milczenie i post). Ostatni dzień nazywany jest „wyciskaniem” (''sutya / savanīya'') i polega na ofiarowaniu bogom somy. Ceremonię wyciskania rozpoczyna się zaraz po północy. Po południowym wyciskaniu następuje wynagrodzenie oficjantów (''dakṣiṇa''). Wieczorne wyciskanie przeznaczone jest głównie dla Indry, a po nim ofiarnik i kapłani piją resztę somy. Ceremonia kończy się rytualną kąpielą (''avabhṛtha'') ofiarnika i oficjantów, w której do zbiornika z wodą wrzuca się pozostałości ofiarne wraz z naczyniami. Ryt końcowy (''udayanīyā'') przeznaczony jest dla Mitry i Waruny oraz pomniejszych bóstw. Po nich ogień ahawanija wynoszony jest z wedi i zwracany ponownie drewnu.

- '''''Vājapeya''''' (picie siły) – to spektakularna ofiara rywalizująca z radźasują o miano najpotężniejszej ofiary wyświęcającej władcę, odbywa się jesienią. Składa się z 13 dni inicjacji, 3 wyciskań somy (''upasad'') podczas jednego dnia.

- '''''Dvādaśāha''''' (ofiara dwunastodniowa) – na niej opierają się wszystkie dłuższe ofiary z somy (''sattra''). Wszyscy wykonawcy sattry muszą być braminami, spełniającymi te same ryty i posiadać to samo bóstwo w inwokacji ''āprī'' (różni się ono w szkołach). Stają się oni jednocześnie kapłanami i ofiarnikami. Ważnym elementem sesji ofiarnych są recytacje (''stotraśastra''). Kapłani mają więcej swobody, gdy jeden pilnuje somy, inni mogą studiować Wedę, nosić wodę lub jeść.

2. '''''Darśapūrṇamāsa''''' – ofiary przeprowadzane podczas nowiu (''darśa'') i pełni (''pūrṇamāsa''). Wykonywać ją należy przez całe życie, alternatywnie przez trzydzieści lub piętnaście lat. Trwa dwa dni (w pełnię wystarczy jeden) i rozpoczyna się w momencie zetknięcia czternastego księżycowego dnia z piętnastym. Dzień pierwszy to głównie przygotowania (''upavasatha''). Przywołuje się ognie, ofiarnik podejmuje śluby, goli się. Następnie zaprasza się bogów i spełnia pierwsze obiaty. W dniu drugim (''yajanīya'') przygotowuje się ryż (łuskanie, mielenie), piecze z niego ciastka (''puroḍāśa''), przygotowuje się ołtarz ofiarny. Po wstępnych czynnościach składane są ofiary bogom. Ofiarowuje się ciastka Agniemu i Somie (podczas pełni) lub Agniemu i Indrze (podczas nowiu). Kapłanom rozdaje się poczęstunek z gotowanego ryżu (''anvāhārya''), a resztki ofiary przodkom i pozostałym bogom, po czym zakańcza się śluby.

3. '''''Cāturmāsya''''' – ryt związany z początkiem kolejnych pór roku, odprawiany trzykrotnie (z czasem sześć razy do roku) na początku każdej pory trwającej cztery miesiące:

- wiosną ryt nazywany jest : ''vaiśvadeva'',

- w porze deszczowej: ''varuṇapraghāsa'',

- jesienią: ''sākamedha''.

Jest to ofiara typu ''iṣṭi'', zatem procedura podąża za ofiarą nowiu i pełni. Przy ofierze wiosennej drzewo opałowe pochodziło z gałęzi, które rozpoczęły kwitnienie, a do wyściółki używano świeżej wiosennej trawy. Przy ofierze w porze deszczowej układano z jęczmienia barana i owcę z widocznymi znakami płci, a przy ofierze jesiennej wielbiono głównie Marutów. Najważniejszym elementem ofiary jest poczęstunek dla zmarłych (''pitṛyajña'') i ofiara dla Rudry (''Tryambaka''). Jedną z części składowych ćaturmasji było złożenie nowalijek (''āgrayaṇeṣṭi'') np. jesienią z ryżu, a wiosną z jęczmienia.

4. '''''Rājasūya''''' – ryt wyświęcenia króla, będący typem ofiary z somy. Złożony cykl rytuałów poprzedzony rokiem przygotowań. Ceremonię poprzedza inicjacja (''dīkṣā'') i dni wyciskania somy (''upasad''). Wielką rolę odgrywa rodowy kapłan (''purohita'') i dworscy urzędnicy. Jej kulminacyjnym elementem jest namaszczenie (''abhiśecanīya''), którego celem jest nadanie władcy boskiej mocy. Odbywa się w obecności reprezentantów wszystkich grup poddanych, król między innymi na rozciągniętej skórze stawia trzy kroki reprezentujące odmierzenie świata przez Wisznu.

5. '''''Aśvamedha''''' – ofiara z konia składana przez monarchę, który uzyskał najwyższą godność królewską, związana z hołdem podbitych władców. Jest typem ofiary z somy. Do ofiary wybierany jest koń czarny z przodu, biały z tyłu z czarną łatą. Przez rok wędruje on gdzie chce z setką innych koni, strzeżony przez 400 uzbrojonych młodzieńców. Chronią go oni przed niebezpieczeństwami, intymnymi kontaktami z klaczami i innymi czynnościami zmniejszającymi jego świętość. Podczas nieobecności konia król słucha cyklicznych narracji z ust hotrara (''pariplavākhyāna'') w cyklach dziesięciodniowych przez cały rok. Gdy koń wraca, król przechodzi ryt inicjacyjny i rozpoczyna się cykl ofiarny. Listy wymieniają 327 lub 349 zwierząt domowych oraz podobną liczbę zwierząt leśnych (od słonia do pszczoły – te jednak mają być wypuszczone wolno po ofierze), które mają uczestniczyć w ofierze. Kulminacją jest zabicie konia przyodzianego w piękne szaty. Główna królowa obchodzi jego truchło i kładzie się przy nim, podczas sprośnych rozmów kobiet i kapłanów. Zwierzęta ofiarne są krojone i przygotowywane. Tego dnia całą noc składa się ofiary z różnych roślin. Trzeci dzień głównych obchodów kończy się rytualna kąpielą.

6. '''''Puruṣamedha''''' – ofiara z człowieka bazuje na ofierze z konia. Ofiarnemu człowiekowi też daje się rok wolności pod warunkiem utrzymania rytualnej czystości. Rytu nie opisują jednak żadne brahmany, które wzmiankują jedynie o symbolicznej ofierze z człowieka. Jej opis znajduje się jedynie w dwóch późniejszych sutrach (''Vaitāna'', ''Śāṅkhāyana'').

= Pomniejsze ryty obecne w wielkich ofiarach: =
1. '''''Dīkṣaṇīyeṣṭi''''' – ryt inicjacyjny (''dīkṣā''), przygotowanie ofiarnika do ofiary bazujące na procedurze z ofiary somy (''agniṣṭoma''). Związane są z nim ograniczenia i zakazy: zakaz brania kąpieli, aż do ostatniej (''avabhṛtha''), ograniczenia w ścinaniu i pielęgnacji włosów oraz paznokci, ograniczenia co do kontaktów intymnych, spożywania pokarmów, spania, ubioru itd. Konieczność ich przestrzegania wiąże się z wiarą, że wykonywani ich (łącznie ze śmianiem się) powoduje utratę siły. Podczas ofiar nie wymagających inicjacji ofiarnik i oficjanci przed rytuałem deklarują podjęcie ślubów (''vratagrahaṇa''), co często wiąże się np. z ogoleniem i obcięciem paznokci. Śluby te są źródłem późniejszych praktyk związanych z okresowymi ślubami (''vrata''), niezwiązanymi już z procedurami ofiary ogniowej.

2. '''''Agnyādheya''''' – ustanowienie ognia. Cały ryt trwa dwa dni. Pierwszego dnia konstruuje się mandapę i paleniska dla ognia. Ofiarnik wraz z małżonką spędzają bezsenną noc przy dźwiękach muzyki. Rano rozpala się ogień przez pocieranie drewienek (można przynieść ogień z domu, w którym jest on pielęgnowany). Jeden z kapłanów trzyma kij (''śamyā'' – wykonany z drzewa ''śamī'') na bloku drewna ''aśvattha'', a drugi, siedząc, pociąga za sznur owinięty wokół kija i wprawia go w ruch.

(Rozniecanie ognia, rysunek z TACHIKAWA 2001: 58.)

Ogień umieszczany jest w palenisku przeznaczonym dla garhapatja, a następnie przenoszony jest do paleniska ognia ahawanija.

3. '''''Agnihotra'''''[5] – powinna być odprawiana dwa razy dziennie podczas wschodu i zachodu słońca przez każdego, kto ustanowił ogień. Spełnia się ją w ogniu ahawanija. Główną ofiarą jest krowie mleko, podgrzane i zmieszane z wodą na ogniu garhapatja. Ofiarnik składa obiaty Ogniowi (wieczorem) lub Słońcu (rano), a następnie pozostałym bogom. Na koniec zjada resztki ofiarne i ofiarowuje wodę przodkom i pomniejszym bóstwom. Wyróżnia się jej wariant towarzyszący ofiarom śrauta i prostą wersję dla ofiar domowych. Odprawiania agnihotry można zaniechać jedynie, gdy osoba staje się wyrzeczeńcem.

4. '''''Stotraśastra''''' ''–'' recytacja modlitw i opowieści towarzysząca wielu ceremoniom. Melodyjne śpiewanie wersów pochodzących z samanów (''sāman'') to stotra, a z nich tworzy się stomy, czyli warianty śpiewania stotr – powtarzanie wersów wchodzących w ich skład w odpowiedniej kolejności i liczbie powtórzeń. Śastry podążają za stotrami, nie są śpiewane, lecz recytowane przez hotara. Podczas agnisztomy jest recytowanych dwanaście stotr i dwanaście śastr.

5. '''''Paśubandha''''' (ofiara ze zwierzęcia) – jej podstawową formą jest ofiara z kozła dla Agniego i Somy. Przeprowadzona ma być przez każdego, kto ustanowił ognie, przed zjedzeniem mięsa, a następnie raz do roku lub co pół roku. Ważnym kapłanem w ceremonii jest ''maitrāvaruṇa''. Różnym bóstwom ofiarowuje się odmienne zwierzęta, które wiąże się do pala ofiarnego, traktowanego z wszelkimi honorami. Zwierzę kąpie się, przywiązuje, poi i namaszcza masłem. Zabicia dokonuje rzeźnik (''śamitṛ'') przy rozpalonym ogniu w swoim pawilonie. Zwierzę przeszywane jest w ciszy, gdy zebrani odwrócą głowy. Mięso dzieli się i przyrządza na ogniu w pawilonie rzeźnika, a następnie składa w ofierze na głównym ołtarzu. Spożywane jest przez kapłanów i ofiarnika jako resztki ofiarne (''ucchiṣṭa'').
----[1] (Gonda 1977:467)

[2] (Tachikawa, Bahulkar, i Kolhatkar 2001:2)

[3] (P. V. Kane 1974:1133)

[4] Ofiarę opisuje: (Keith 2007:326–332), (P. V. Kane 1974:1133-1203).

[5] Systematyczne i wyczerpujące omówienie zagadnienia wraz z tłumaczeniem fragmentów brahman (Bodewitz 2003).