Ratha – rydwan - Historia wersji

imported>AndBab: /* Historia */

2021-11-15T15:50:30Z

Historia

Podgląd zmian

imported>AndBab: /* Historia */

2021-11-15T13:12:21Z

Historia

Podgląd zmian

imported>AndBab o 13:07, 15 lis 2021

2021-11-15T13:07:10Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:07, 15 lis 2021
Linia 124:		Linia 124:

	== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==
	[[Plik:Części Rydwanu - opis.png\|mały\|~~500x500px~~\|Części rydwanu (szkic z: Crouwel 1981)<ref>Crouwel, J. H. (1981). ''Chariots and Other Means of Land Transport in Bronze Age Greece''. Allard Pierson Museum.</ref>.]]		[[Plik:Części Rydwanu - opis.png\|mały\|400x400px\|Części rydwanu (szkic z: Crouwel 1981)<ref>Crouwel, J. H. (1981). ''Chariots and Other Means of Land Transport in Bronze Age Greece''. Allard Pierson Museum.</ref>.]]
	W Rygwedzie pojawiają się rydwany. Jeżdżą nimi bogowie tacy jak: Indra, Ogień (''Agni''), Słońce (''Surja''), którego woźnicą jest ''Aruṇa'', czy Jutrzenka (''Uśas'') (RV 6.61.13). Są one wykonane z drzewa ''kimśuka'', ''śalmali'' (RV 10.85.20), ''khadira'' i ''śiṃśapā'' (RV 3.53.19). Terminologia używana na określenie części rydwanu jest odmienna niż w MBh<ref>Macdonell, A. A., & Keith, A. B. (1912). ''Vedic index of names and subjects'' (T. 1–2). London, Murray. <nowiki>http://archive.org/details/vedicindexofname01macduoft</nowiki>.</ref>. Autorzy przywiązują sporą wagę do budowy koła, a szczególnie mechanizmu umożliwiającego jego ruch:		W Rygwedzie pojawiają się rydwany. Jeżdżą nimi bogowie tacy jak: Indra, Ogień (''Agni''), Słońce (''Surja''), którego woźnicą jest ''Aruṇa'', czy Jutrzenka (''Uśas'') (RV 6.61.13). Są one wykonane z drzewa ''kimśuka'', ''śalmali'' (RV 10.85.20), ''khadira'' i ''śiṃśapā'' (RV 3.53.19). Terminologia używana na określenie części rydwanu jest odmienna niż w MBh<ref>Macdonell, A. A., & Keith, A. B. (1912). ''Vedic index of names and subjects'' (T. 1–2). London, Murray. <nowiki>http://archive.org/details/vedicindexofname01macduoft</nowiki>.</ref>. Autorzy przywiązują sporą wagę do budowy koła, a szczególnie mechanizmu umożliwiającego jego ruch:

Linia 291:		Linia 291:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''		! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''
	! style="text-align: center;"\|'''liczba wzmianek w MBh'''		! style="text-align: center;"\|'''liczba wzmianek'''
			'''w MBh'''
	! style="text-align: center;"\|'''tłumaczenie terminu'''		! style="text-align: center;"\|'''tłumaczenie terminu'''
	\|-		\|-

imported>AndBab: /* Informacje wstępne */

2021-11-15T13:06:05Z

Informacje wstępne

← poprzednia wersja		Wersja z 15:06, 15 lis 2021
Linia 1:		Linia 1:
	== Informacje wstępne ==		== Informacje wstępne ==
	[[Plik:Pochówek w Sintaszta (2200–1800 p.n.e.). Wojownik pochowany z rydwanem, dwoma końmi i woźnicą (źródło Parpola i Carpelan 2005)..jpg\|mały\|Pochówek w Sintaszta (2200–1800 p.n.e.). Wojownik pochowany z rydwanem, dwoma końmi i woźnicą (Parpola i Carpelan 2005)<ref>Parpola, A., & Carpelan, C. (2005). The cultural counterparts to Proto-Indo-European, Proto-Uralic and Proto-Aryan: Matching the dispersal and contact patterns in the linguistic and archaeological record. ''The Indo-Aryan Controversy: Evidence and Inference in Indian History'', 107–141.</ref>.]]		[[Plik:Pochówek w Sintaszta (2200–1800 p.n.e.). Wojownik pochowany z rydwanem, dwoma końmi i woźnicą (źródło Parpola i Carpelan 2005)..jpg\|mały\|Pochówek w Sintaszta (2200–1800 p.n.e.). Wojownik pochowany z rydwanem, dwoma końmi i woźnicą (Parpola i Carpelan 2005)<ref>Parpola, A., & Carpelan, C. (2005). The cultural counterparts to Proto-Indo-European, Proto-Uralic and Proto-Aryan: Matching the dispersal and contact patterns in the linguistic and archaeological record. ''The Indo-Aryan Controversy: Evidence and Inference in Indian History'', 107–141.</ref>.\|276x276px]]
	Rydwan to lekki wóz bojowy ciągnięty przez dwa do czterech koni. Jego upowszechnienie wiąże się z migracją Indoeuropejczyków<ref>Anthony, D. W. (2010). ''The horse, the wheel, and language: How Bronze-Age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world''. Princeton University Press.</ref>. Struktura i wygląd rydwanu ewoluowały, ale zasadnicza budowa pozostała niezmieniona. Czterokołowe wozy podobne do rydwanów i pełniące funkcję bojową spotykamy na „sztandarze z Ur” odnalezionym w grobach królewskich (2600 p.n.e.). Typowe rydwany o dwóch kołach odnajdujemy w grobach z kultury Sintaszta-Pietrowka (2100-1700 p.n.e.).		Rydwan to lekki wóz bojowy ciągnięty przez dwa do czterech koni. Jego upowszechnienie wiąże się z migracją Indoeuropejczyków<ref>Anthony, D. W. (2010). ''The horse, the wheel, and language: How Bronze-Age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world''. Princeton University Press.</ref>. Struktura i wygląd rydwanu ewoluowały, ale zasadnicza budowa pozostała niezmieniona. Czterokołowe wozy podobne do rydwanów i pełniące funkcję bojową spotykamy na „sztandarze z Ur” odnalezionym w grobach królewskich (2600 p.n.e.). Typowe rydwany o dwóch kołach odnajdujemy w grobach z kultury Sintaszta-Pietrowka (2100-1700 p.n.e.).

imported>AndBab: /* Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego */

2021-07-31T05:07:42Z

Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego

← poprzednia wersja		Wersja z 07:07, 31 lip 2021
Linia 287:		Linia 287:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\| colspan="3" \|		! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|
	=== koło ===		=== koło ===
	\|-		\|-
	\|'''nazwa sanskrycka'''		! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''
	\|'''liczba wzmianek w MBh'''		! style="text-align: center;"\|'''liczba wzmianek w MBh'''
	\|'''tłumaczenie terminu'''		! style="text-align: center;"\|'''tłumaczenie terminu'''
	\|-		\|-
	\|'''''cakra'''''		\|'''''cakra'''''

imported>AndBab o 05:07, 31 lip 2021

2021-07-31T05:07:08Z

Podgląd zmian

imported>AndBab: /* Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego */

2021-07-31T05:03:41Z

Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego

← poprzednia wersja		Wersja z 07:03, 31 lip 2021
Linia 156:		Linia 156:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\| colspan="3" \|		! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|
	=== struktura i podwozie ===		=== struktura i podwozie ===
	\|-		\|-
	\|'''nazwa sanskrycka'''		! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''
	\|'''liczba wzmianek w MBh'''		! style="text-align: center;"\|'''liczba wzmianek w MBh'''
	\|'''tłumaczenie terminu'''		! style="text-align: center;"\|'''tłumaczenie terminu'''
	\|-		\|-
	\|'''''īṣā'''''		\|'''''īṣā'''''
Linia 229:		Linia 229:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\| colspan="3" \|		! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|
	=== platforma i jej wyposażenie ===		=== platforma i jej wyposażenie ===
	\|-		\|-
	\|'''nazwa sanskrycka'''		! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''
	\|'''liczba wzmianek'''		! style="text-align: center;"\|'''liczba wzmianek'''

	'''w MBh'''		'''w MBh'''
	\|'''tłumaczenie terminu'''		! style="text-align: center;"\|'''tłumaczenie terminu'''
	\|-		\|-
	\|'''''adhiṣṭhāna'''''		\|'''''adhiṣṭhāna'''''

imported>AndBab o 05:01, 31 lip 2021

2021-07-31T05:01:53Z

← poprzednia wersja		Wersja z 07:01, 31 lip 2021
Linia 12:		Linia 12:
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Sumer ~~'''~~(2800-2600 p.n.e.)~~'''~~ ===		=== Sumer (2800-2600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Standard of Ur - War.jpg\|mały\|Sztandar z Ur, Grobowce Królewskie, ok. 2600 p.n.e. (źródło: [[commons:File:Standard_of_Ur_-_War.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Terakotowy model dwukołowego rydwanu sumeryjskiego z Kish, ok. 2800 p.n.e., Museum of the Oriental Institute, Chicago, źródło (Yadin, 1963, s. 130).png\|mały\|Terakotowy model dwukołowego rydwanu sumeryjskiego z Kish, ok. 2800 p.n.e., Museum of the Oriental Institute, Chicago, źródło: (Yadin, 1963, s. 130)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Sumerowie używali czterokołowych wozów bojowych również do walki. Wygląd ich i zastosowanie przypomina późniejsze rydwany. Jeździło nimi dwóch wojowników, z przodu znajdowała się ochronna balustrada, w której przewożono zapas dzid. Wozy miały cztery pełne koła, a ciągnęły je cztery półosły (kułan azjatycki) zaprzężone do jarzma w kształcie ósemki.		\|[[Plik:Standard of Ur - War.jpg\|mały\|Sztandar z Ur, Grobowce Królewskie, ok. 2600 p.n.e. (źródło: [[commons:File:Standard_of_Ur_-_War.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Terakotowy model dwukołowego rydwanu sumeryjskiego z Kish, ok. 2800 p.n.e., Museum of the Oriental Institute, Chicago, źródło (Yadin, 1963, s. 130).png\|mały\|Terakotowy model dwukołowego rydwanu sumeryjskiego z Kish, ok. 2800 p.n.e., Museum of the Oriental Institute, Chicago, źródło: (Yadin, 1963, s. 130)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Sumerowie używali czterokołowych wozów bojowych również do walki. Wygląd ich i zastosowanie przypomina późniejsze rydwany. Jeździło nimi dwóch wojowników, z przodu znajdowała się ochronna balustrada, w której przewożono zapas dzid. Wozy miały cztery pełne koła, a ciągnęły je cztery półosły (kułan azjatycki) zaprzężone do jarzma w kształcie ósemki.

imported>AndBab: /* Historia */

2021-07-31T05:01:28Z

Historia

← poprzednia wersja		Wersja z 07:01, 31 lip 2021
Linia 11:		Linia 11:
	== Historia ==		== Historia ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Sumer '''(2800-2600 p.n.e.)''' ===		=== Sumer '''(2800-2600 p.n.e.)''' ===
	\|-		\|-
Linia 19:		Linia 19:
	Podobnie jak w kulturze harappańskiej Sumerowie tworzyli terakotowe modele swoich wozów. Niektóre posiadają tylko dwa koła i przypominają rydwany.		Podobnie jak w kulturze harappańskiej Sumerowie tworzyli terakotowe modele swoich wozów. Niektóre posiadają tylko dwa koła i przypominają rydwany.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 39:		Linia 39:
	Ciekawa jest wysoka konstrukcja kosza wozu oraz figurka zwierzęcia na początku dyszla.		Ciekawa jest wysoka konstrukcja kosza wozu oraz figurka zwierzęcia na początku dyszla.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Egipt i Hetyci (1400 p.n.e.) ===		=== Egipt i Hetyci (1400 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 51:		Linia 51:

	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Hetyci (1300-900 p.n.e.) ===		=== Hetyci (1300-900 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 59:		Linia 59:
	Rydwany na reliefach neohetyckich są inspirowane asyryjskimi. Najczęściej znajduje się w nich dwoje ludzi: woźnica i łucznik. Przedstawiają sceny walki i polowania.		Rydwany na reliefach neohetyckich są inspirowane asyryjskimi. Najczęściej znajduje się w nich dwoje ludzi: woźnica i łucznik. Przedstawiają sceny walki i polowania.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 71:		Linia 71:

	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Etruskowie (530 p.n.e.) ===		=== Etruskowie (530 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 80:		Linia 80:

	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Reliefy i artefakty Achemenidów (559-330 p.n.e.) ===		=== Reliefy i artefakty Achemenidów (559-330 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 95:		Linia 95:
	Rydwan ciągną cztery konie mocowane do dwóch dyszli przy pomocy jednego pojedynczego jarzma czteroczłonowego. Może to właśnie te dyszle określa sanskrycki termin ''vāṇī'' występujący w liczbie podwójnej i nazywający jakieś „żerdzie” rydwanu? Mogą to też być ''pārṣṇi'' – boczne dyszle. Konie do nich przytwierdzone były strzeżone przez bocznych woźniców (''pāṛṣṇisārathi'').		Rydwan ciągną cztery konie mocowane do dwóch dyszli przy pomocy jednego pojedynczego jarzma czteroczłonowego. Może to właśnie te dyszle określa sanskrycki termin ''vāṇī'' występujący w liczbie podwójnej i nazywający jakieś „żerdzie” rydwanu? Mogą to też być ''pārṣṇi'' – boczne dyszle. Konie do nich przytwierdzone były strzeżone przez bocznych woźniców (''pāṛṣṇisārathi'').
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab o 05:00, 31 lip 2021

2021-07-31T05:00:41Z

Podgląd zmian