Paraśvadha – topór - Historia wersji

imported>AndBab o 08:05, 12 lis 2021

2021-11-12T08:05:48Z

imported>AndBab: /* Topory egipskie i sumeryjskie */

2021-11-12T07:40:16Z

Topory egipskie i sumeryjskie

← poprzednia wersja		Wersja z 09:40, 12 lis 2021
Linia 44:		Linia 44:
	=== Topory egipskie i sumeryjskie ===		=== Topory egipskie i sumeryjskie ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|150x150px\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:		\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|150x150px\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|150x150px\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:

	# półokrągłe topory typu epsilonowego i oczkowego (epsilon, eye axes), stosowane głównie przez wojska egipskie,		# półokrągłe topory typu epsilonowego i oczkowego (epsilon, eye axes), stosowane głównie przez wojska egipskie,
Linia 53:		Linia 53:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|

	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab o 07:39, 12 lis 2021

2021-11-12T07:39:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 09:39, 12 lis 2021
Linia 14:		Linia 14:
	=== Kultura skarbów miedzianych (1500-1100 p.n.e.) ===		=== Kultura skarbów miedzianych (1500-1100 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216).jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.]]W epoce kultury skarbów miedzianych pojawiają się charakterystyczne topory z otworem na rękojeść.		\|[[Plik:Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216).jpg\|mały\|180x180px\|Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.\|alt=]]W epoce kultury skarbów miedzianych pojawiają się charakterystyczne topory z otworem na rękojeść.

imported>AndBab o 07:39, 12 lis 2021

2021-11-12T07:39:16Z

imported>AndBab o 07:36, 12 lis 2021

2021-11-12T07:36:54Z

imported>AndBab o 22:06, 30 lip 2021

2021-07-30T22:06:45Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:06, 31 lip 2021
Linia 46:		Linia 46:
	\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:		\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:

	1. półokrągłe topory typu epsilonowego i oczkowego (epsilon, eye axes), stosowane głównie przez wojska egipskie,		# półokrągłe topory typu epsilonowego i oczkowego (epsilon, eye axes), stosowane głównie przez wojska egipskie,
			# topory kłujące o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego (czekan).
	2. topory kłujące o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego (czekan).


Linia 110:		Linia 109:
	W MBh topór najczęściej nazywany jest '''''paraśvadha'''''. Termin '''''paraśu''''' rzadko pojawia się w kontekście batalistycznym i raczej oznacza siekierę do rąbania drewna. Termin '''''kuṭhāra''''' pojawia się jedynie dwa razy. Jeśli poważnie potraktować informacje z komentarza do Arthaśāstry mógł być to indyjski topór o półksiężycowym ostrzu lub labrys.		W MBh topór najczęściej nazywany jest '''''paraśvadha'''''. Termin '''''paraśu''''' rzadko pojawia się w kontekście batalistycznym i raczej oznacza siekierę do rąbania drewna. Termin '''''kuṭhāra''''' pojawia się jedynie dwa razy. Jeśli poważnie potraktować informacje z komentarza do Arthaśāstry mógł być to indyjski topór o półksiężycowym ostrzu lub labrys.

	=== ~~'''~~Typy toporów indyjskich~~'''~~ ===		=== Typy toporów indyjskich ===
	Najczęstsze topory bojowe stosowane w Indiach są trzech typów:		Najczęstsze topory bojowe stosowane w Indiach są trzech typów:

imported>AndBab o 22:05, 30 lip 2021

2021-07-30T22:05:23Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:05, 31 lip 2021
Linia 1:		Linia 1:
	== ~~'''~~Informacje wstępne~~'''~~ ==		== Informacje wstępne ==
	Topór jako narzędzie wojenne ma długą tradycję. W zależności od kultury i rodzaju uzbrojenia z jakim się spotykano służył do zadawania ran ciętych, do przebijania zbroi lub jako broń obuchowa. W Indiach przechodzi on gruntowną przemianę od płaskiej siekiery montowanej w rozszczepionym stylisku (kultura harappańska), przez topory z otworem na rękojeść (kultura skarbów miedzianych), po najpopularniejszy w Indiach topór półksiężycowy (najczęściej jedno, czasem dwustronny – labrys). Ten ostatni stał się symbolem dwóch bóstw indyjskich: Ramy z toporem (''Paraśurāma'') oraz Ganeśi.		Topór jako narzędzie wojenne ma długą tradycję. W zależności od kultury i rodzaju uzbrojenia z jakim się spotykano służył do zadawania ran ciętych, do przebijania zbroi lub jako broń obuchowa. W Indiach przechodzi on gruntowną przemianę od płaskiej siekiery montowanej w rozszczepionym stylisku (kultura harappańska), przez topory z otworem na rękojeść (kultura skarbów miedzianych), po najpopularniejszy w Indiach topór półksiężycowy (najczęściej jedno, czasem dwustronny – labrys). Ten ostatni stał się symbolem dwóch bóstw indyjskich: Ramy z toporem (''Paraśurāma'') oraz Ganeśi.

	== ~~'''~~Historia~~'''~~ ==		== Historia ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== ~~'''~~Późny okres harappański~~'''~~ (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Topory w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej stosowano siekiery typowe dla epoki brązu, mocowane rzemieniami lub sznurami w rozszczepionym stylisku. Pozbawione były gniazda na trzonek, ale w późniejszym okresie posiadały w ostrzu otwory do mocowania w stylisku.[[Plik:Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötz.jpg\|mały\|316x316px\|Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötzi (źródło: [[commons:File:ReconstructedOetziAxe.jpg\|wikimedia]]).]]		\|[[Plik:Broń i narzędzia w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Topory w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej stosowano siekiery typowe dla epoki brązu, mocowane rzemieniami lub sznurami w rozszczepionym stylisku. Pozbawione były gniazda na trzonek, ale w późniejszym okresie posiadały w ostrzu otwory do mocowania w stylisku.[[Plik:Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötz.jpg\|mały\|316x316px\|Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötzi (źródło: [[commons:File:ReconstructedOetziAxe.jpg\|wikimedia]]).]]
Linia 12:		Linia 12:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== ~~'''~~Kultura skarbów miedzianych~~'''~~ (1500-1100 p.n.e.) ===		=== Kultura skarbów miedzianych (1500-1100 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216).jpg\|mały\|Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.]]W epoce kultury skarbów miedzianych pojawiają się charakterystyczne topory z otworem na rękojeść.		\|[[Plik:Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216).jpg\|mały\|Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.]]W epoce kultury skarbów miedzianych pojawiają się charakterystyczne topory z otworem na rękojeść.
Linia 42:		Linia 42:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== ~~'''~~Topory egipskie i sumeryjskie~~'''~~ ===		=== Topory egipskie i sumeryjskie ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:		\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:
Linia 54:		Linia 54:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== ~~'''~~Reliefy neoasyryjskie~~'''~~ (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Topór asyryjski, Dezso, 2012.png\|mały\|Topór asyryjski w kołczanie rydwanu (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition).</ref>.]]Topory były częścią uzbrojenia wojownika asyryjskiego. Choć na reliefach nie pojawiają się sceny walki nimi, to często jeden lub dwa małe toporki znajdują się w kołczanie wraz ze strzałami.		\|[[Plik:Topór asyryjski, Dezso, 2012.png\|mały\|Topór asyryjski w kołczanie rydwanu (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition).</ref>.]]Topory były częścią uzbrojenia wojownika asyryjskiego. Choć na reliefach nie pojawiają się sceny walki nimi, to często jeden lub dwa małe toporki znajdują się w kołczanie wraz ze strzałami.
Linia 60:		Linia 60:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== ~~'''~~Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy~~'''~~ (1500-300 p.n.e.) ===		=== Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy (1500-300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie A.Babkiewicz 2021)..jpg\|mały\|Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie: A.Babkiewicz 2021).]]Labrys, topór o podwójnym ostrzu, pojawia się powszechnie w kulturze minojskiej (później również celtyckiej i skandynawskiej). Symbolicznie ryty był na kamiennych ścianach i słupach w postaci dwóch trójkątów połączonych czubkami. Na przedstawieniach towarzyszy on jedynie boginiom (nigdy bogom), co może wskazywać na jego symbolikę religijną oraz funkcję rytualną.		\|[[Plik:Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie A.Babkiewicz 2021)..jpg\|mały\|Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie: A.Babkiewicz 2021).]]Labrys, topór o podwójnym ostrzu, pojawia się powszechnie w kulturze minojskiej (później również celtyckiej i skandynawskiej). Symbolicznie ryty był na kamiennych ścianach i słupach w postaci dwóch trójkątów połączonych czubkami. Na przedstawieniach towarzyszy on jedynie boginiom (nigdy bogom), co może wskazywać na jego symbolikę religijną oraz funkcję rytualną.
Linia 76:		Linia 76:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== ~~'''~~Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów~~'''~~ (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sirkap, II w. p.n.e – II w. n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|Typy poporów, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]][[Plik:Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]]Sporo toporów odnaleziono w Taksili. Najwięcej wśród nich jest toporów z otworem na rękojeść, które pojawiły się w Indiach w kulturze skarbów miedzianych. Są również topory kłujące, o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego. Odnajdujemy też niezwykle ciekawy topór o rękojeści częściowo wykonanej z metalu oraz jeden artefakt, który kształtem przypomina labrys.		\|[[Plik:Sirkap, II w. p.n.e – II w. n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|Typy poporów, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]][[Plik:Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]]Sporo toporów odnaleziono w Taksili. Najwięcej wśród nich jest toporów z otworem na rękojeść, które pojawiły się w Indiach w kulturze skarbów miedzianych. Są również topory kłujące, o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego. Odnajdujemy też niezwykle ciekawy topór o rękojeści częściowo wykonanej z metalu oraz jeden artefakt, który kształtem przypomina labrys.
Linia 93:		Linia 93:
	\|}		\|}

	== ~~'''~~Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego~~'''~~ ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==
	W Rygwedzie znajdujemy bogactwo określeń topora (''paraśu, paraśvadha, kuliśa, kuṭhāra''), co może świadczyć o jego popularności. Zdaje się, że topór mógł być najstarszym orężem Indry, podobnie jak innych bliskowschodnich bogów burzy. RV jedną z broni Indry określa mianem ''kuliśa'', co znaczy topór. W MBh termin ten jest już identyfikowany z piorunem (''vajra'').		W Rygwedzie znajdujemy bogactwo określeń topora (''paraśu, paraśvadha, kuliśa, kuṭhāra''), co może świadczyć o jego popularności. Zdaje się, że topór mógł być najstarszym orężem Indry, podobnie jak innych bliskowschodnich bogów burzy. RV jedną z broni Indry określa mianem ''kuliśa'', co znaczy topór. W MBh termin ten jest już identyfikowany z piorunem (''vajra'').

Linia 99:		Linia 99:
	''Kauṭilya'' (''Arthaśāstra'' 2.18.14) zalicza topory do broni siecznej (''kṣura-kalpa''). Wymienia on kilka typów toporów, a komentatorze udzielają dalszych objaśnień<ref>Kangle, R. P. (2014). ''The Kautiliya Arthasastra: Volumes 2''. Motilal Banarsidass, s. 132.</ref>:		''Kauṭilya'' (''Arthaśāstra'' 2.18.14) zalicza topory do broni siecznej (''kṣura-kalpa''). Wymienia on kilka typów toporów, a komentatorze udzielają dalszych objaśnień<ref>Kangle, R. P. (2014). ''The Kautiliya Arthasastra: Volumes 2''. Motilal Banarsidass, s. 132.</ref>:

	''- paraśu –'' topór cały z metalu, długości 24 ''aṅgula'' (ok. 46 cm),		* ''paraśu –'' topór cały z metalu, długości 24 ''aṅgula'' (ok. 46 cm),
			* ''kuṭhāra'' – topór o „trójkątnym” ostrzu po jednej lub dwóch stronach styliska (labrys),
	''- kuṭhāra'' – topór o „trójkątnym” ostrzu po jednej lub dwóch stronach styliska (labrys),		* ''paṭṭasa'' – ?
			* ''khanitra'' – łopata, szufla (?),
	''- paṭṭasa'' – ?		* ''kuddāla'' – łopata, motyka (?),
			* ''krakaca'' – piła (?),
	''- khanitra'' – łopata, szufla (?),		* ''kāṇḍa-cchedanāḥ'' – ogromny topór.

	''- kuddāla'' – łopata, motyka (?),

	''- krakaca'' – piła (?),

	''- kāṇḍa-cchedanāḥ'' – ogromny topór.


	W MBh topór najczęściej nazywany jest '''''paraśvadha'''''. Termin '''''paraśu''''' rzadko pojawia się w kontekście batalistycznym i raczej oznacza siekierę do rąbania drewna. Termin '''''kuṭhāra''''' pojawia się jedynie dwa razy. Jeśli poważnie potraktować informacje z komentarza do Arthaśāstry mógł być to indyjski topór o półksiężycowym ostrzu lub labrys.		W MBh topór najczęściej nazywany jest '''''paraśvadha'''''. Termin '''''paraśu''''' rzadko pojawia się w kontekście batalistycznym i raczej oznacza siekierę do rąbania drewna. Termin '''''kuṭhāra''''' pojawia się jedynie dwa razy. Jeśli poważnie potraktować informacje z komentarza do Arthaśāstry mógł być to indyjski topór o półksiężycowym ostrzu lub labrys.

	=== Typy toporów indyjskich ===		=== '''Typy toporów indyjskich''' ===
	Najczęstsze topory bojowe stosowane w Indiach są trzech typów:		Najczęstsze topory bojowe stosowane w Indiach są trzech typów:

Linia 127:		Linia 121:
	]]		]]

	== ~~'''~~Przypisy~~'''~~ ==		== Przypisy ==
	[[Category:muktāmukta – do walki wręcz i ciskania]]		[[Category:muktāmukta – do walki wręcz i ciskania]]

imported>AndBab: /* Historia */

2021-07-30T22:03:06Z

Historia

← poprzednia wersja		Wersja z 00:03, 31 lip 2021
Linia 41:		Linia 41:
	(7) z Mohendżo Daro		(7) z Mohendżo Daro
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== '''Topory egipskie i sumeryjskie''' ===		=== '''Topory egipskie i sumeryjskie''' ===
	\|-		\|-
Linia 53:		Linia 53:
	Pierwsze idealnie nadawały się do walki ze słabo odzianym przeciwnikiem, drugie z łatwością radziły sobie z opancerzonym. Obok nich występowały również topory okienkowe i kotwicowe.		Pierwsze idealnie nadawały się do walki ze słabo odzianym przeciwnikiem, drugie z łatwością radziły sobie z opancerzonym. Obok nich występowały również topory okienkowe i kotwicowe.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== '''Reliefy neoasyryjskie''' (883-631 p.n.e.) ===		=== '''Reliefy neoasyryjskie''' (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 59:		Linia 59:

	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== '''Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy''' (1500-300 p.n.e.) ===		=== '''Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy''' (1500-300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 75:		Linia 75:
	\|[[Plik:Moneta Idrieusa z Karii, awers głowa Apolla, rewers Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku (351-344 p.n.e.).jpg\|mały\|Moneta Idrieusa z Karii, awers: głowa Apolla, rewers: Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku, 351-344 p.n.e. (źródło: [[commons:File:SATRAPS_of_CARIA._Hidrieus._Circa_351-0_to_344-3_BC.jpg\|wikimedia]]).]]Grecy (o labrysie wspomina Plutarch wywodząc słowo z języka lidyjskiego), prawdopodobnie pod wpływem kultury minojskiej, zapoznali się z labrysem i używali go również jako symbolu bogów. Na monecie Idrieusa dzierży go Zeus Labraundos wraz z włócznią, co zdaje się być bezpośrednim nawiązaniem do bliskowschodniego boga burzy.		\|[[Plik:Moneta Idrieusa z Karii, awers głowa Apolla, rewers Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku (351-344 p.n.e.).jpg\|mały\|Moneta Idrieusa z Karii, awers: głowa Apolla, rewers: Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku, 351-344 p.n.e. (źródło: [[commons:File:SATRAPS_of_CARIA._Hidrieus._Circa_351-0_to_344-3_BC.jpg\|wikimedia]]).]]Grecy (o labrysie wspomina Plutarch wywodząc słowo z języka lidyjskiego), prawdopodobnie pod wpływem kultury minojskiej, zapoznali się z labrysem i używali go również jako symbolu bogów. Na monecie Idrieusa dzierży go Zeus Labraundos wraz z włócznią, co zdaje się być bezpośrednim nawiązaniem do bliskowschodniego boga burzy.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== '''Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów''' (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== '''Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów''' (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab o 22:01, 30 lip 2021

2021-07-30T22:01:55Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:01, 31 lip 2021
Linia 4:		Linia 4:
	== '''Historia''' ==		== '''Historia''' ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== '''Późny okres harappański''' (1900-1300 p.n.e.) ===		=== '''Późny okres harappański''' (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
Linia 11:		Linia 11:
	Wykonane z nietrwałych materiałów styliska nie przetrwały do naszych czasów. Wyjątkiem jest tu znaleziona w Alpach siekierka przy tzw. „człowieku lodu” Ötzim (ok. 3300 p.n.e.). Na jej podstawie możemy wyobrazić sobie wyszukane metody montowania ostrza i możliwe kształty styliska.		Wykonane z nietrwałych materiałów styliska nie przetrwały do naszych czasów. Wyjątkiem jest tu znaleziona w Alpach siekierka przy tzw. „człowieku lodu” Ötzim (ok. 3300 p.n.e.). Na jej podstawie możemy wyobrazić sobie wyszukane metody montowania ostrza i możliwe kształty styliska.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== '''Kultura skarbów miedzianych''' (1500-1100 p.n.e.) ===		=== '''Kultura skarbów miedzianych''' (1500-1100 p.n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab o 06:25, 8 lip 2021

2021-07-08T06:25:30Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:25, 8 lip 2021
Linia 116:		Linia 116:
	W MBh topór najczęściej nazywany jest '''''paraśvadha'''''. Termin '''''paraśu''''' rzadko pojawia się w kontekście batalistycznym i raczej oznacza siekierę do rąbania drewna. Termin '''''kuṭhāra''''' pojawia się jedynie dwa razy. Jeśli poważnie potraktować informacje z komentarza do Arthaśāstry mógł być to indyjski topór o półksiężycowym ostrzu lub labrys.		W MBh topór najczęściej nazywany jest '''''paraśvadha'''''. Termin '''''paraśu''''' rzadko pojawia się w kontekście batalistycznym i raczej oznacza siekierę do rąbania drewna. Termin '''''kuṭhāra''''' pojawia się jedynie dwa razy. Jeśli poważnie potraktować informacje z komentarza do Arthaśāstry mógł być to indyjski topór o półksiężycowym ostrzu lub labrys.

			=== Typy toporów indyjskich ===
			Najczęstsze topory bojowe stosowane w Indiach są trzech typów:

	Najczęstsze topory bojowe stosowane w Indiach są trzech typów<ref>Paul, E. J. (2005). ''Arms and Armour: Traditional Weapons of India'' (1st Edition. Series: India Crest.). Roli Books, s. 98.</ref>:
	~~[[Plik:Topory bojowe stosowane w Indiach - półksiężyc, siekiera, czekan.png\|brak\|mały\|400x400px\|~~
	* o ostrzu półksiężycowym (jedno lub dwustronnym) – do zadawania ran ciętych,		* o ostrzu półksiężycowym (jedno lub dwustronnym) – do zadawania ran ciętych,
	* siekierowate – z młotowatym obuchem, stosowanym jako broń obuchowa,		* siekierowate – z młotowatym obuchem, stosowanym jako broń obuchowa,
	* typu czekan – o wąskim żeleźcu, do dziurawienia hełmów i zbroi		* typu czekan – o wąskim żeleźcu, do dziurawienia hełmów i zbroi

			[[Plik:Topory bojowe stosowane w Indiach - półksiężyc, siekiera, czekan.png\|brak\|mały\|400x400px\|
			Trzy typy toporów indyjskich (źródło: Paul, 2005, s. 98)<ref>Paul, E. J. (2005). ''Arms and Armour: Traditional Weapons of India'' (1st Edition. Series: India Crest.). Roli Books, s. 98.</ref>.
	]]		]]

	== '''Przypisy''' ==		== '''Przypisy''' ==
	[[Category:muktāmukta – do walki wręcz i ciskania]]		[[Category:muktāmukta – do walki wręcz i ciskania]]

← poprzednia wersja		Wersja z 09:39, 12 lis 2021
Linia 7:		Linia 7:
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|150x150px\|Topory w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej stosowano siekiery typowe dla epoki brązu, mocowane rzemieniami lub sznurami w rozszczepionym stylisku. Pozbawione były gniazda na trzonek, ale w późniejszym okresie posiadały w ostrzu otwory do mocowania w stylisku.[[Plik:Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötz.jpg\|mały\|~~316x316px~~\|Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötzi (źródło: [[commons:File:ReconstructedOetziAxe.jpg\|wikimedia]]).]]		\|[[Plik:Broń i narzędzia w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|150x150px\|Topory w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej stosowano siekiery typowe dla epoki brązu, mocowane rzemieniami lub sznurami w rozszczepionym stylisku. Pozbawione były gniazda na trzonek, ale w późniejszym okresie posiadały w ostrzu otwory do mocowania w stylisku.[[Plik:Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötz.jpg\|mały\|237x237px\|Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötzi (źródło: [[commons:File:ReconstructedOetziAxe.jpg\|wikimedia]]).\|alt=]]

	Wykonane z nietrwałych materiałów styliska nie przetrwały do naszych czasów. Wyjątkiem jest tu znaleziona w Alpach siekierka przy tzw. „człowieku lodu” Ötzim (ok. 3300 p.n.e.). Na jej podstawie możemy wyobrazić sobie wyszukane metody montowania ostrza i możliwe kształty styliska.		Wykonane z nietrwałych materiałów styliska nie przetrwały do naszych czasów. Wyjątkiem jest tu znaleziona w Alpach siekierka przy tzw. „człowieku lodu” Ötzim (ok. 3300 p.n.e.). Na jej podstawie możemy wyobrazić sobie wyszukane metody montowania ostrza i możliwe kształty styliska.
Linia 61:		Linia 61:
	=== Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy (1500-300 p.n.e.) ===		=== Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy (1500-300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie A.Babkiewicz 2021)..jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie: A.Babkiewicz 2021).]]Labrys, topór o podwójnym ostrzu, pojawia się powszechnie w kulturze minojskiej (później również celtyckiej i skandynawskiej). Symbolicznie ryty był na kamiennych ścianach i słupach w postaci dwóch trójkątów połączonych czubkami. Na przedstawieniach towarzyszy on jedynie boginiom (nigdy bogom), co może wskazywać na jego symbolikę religijną oraz funkcję rytualną.		\|[[Plik:Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie A.Babkiewicz 2021)..jpg\|mały\|200x200px\|Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie: A.Babkiewicz 2021).\|alt=]]Labrys, topór o podwójnym ostrzu, pojawia się powszechnie w kulturze minojskiej (później również celtyckiej i skandynawskiej). Symbolicznie ryty był na kamiennych ścianach i słupach w postaci dwóch trójkątów połączonych czubkami. Na przedstawieniach towarzyszy on jedynie boginiom (nigdy bogom), co może wskazywać na jego symbolikę religijną oraz funkcję rytualną.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|~~150x150px~~\|		\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|200x200px\|
	* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]).		* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]).
	* Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]).		* Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]).
	* Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).]]Hetycki bóg burzy (Teszub / Tarhun) w swym ręku dzierży topór. Czasem ma on ostrze jednostronne, innym razem jest to typowy labrys.		* Tarhunz z Aleppo, (źródło: [[commons:File:Hetite_God_in_Aleppo.jpg\|wikimedia]]).\|alt=]]Hetycki bóg burzy (Teszub / Tarhun) w swym ręku dzierży topór. Czasem ma on ostrze jednostronne, innym razem jest to typowy labrys.


Linia 72:		Linia 72:

	\|-		\|-
	\|[[Plik:Moneta Idrieusa z Karii, awers głowa Apolla, rewers Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku (351-344 p.n.e.).jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Moneta Idrieusa z Karii, awers: głowa Apolla, rewers: Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku, 351-344 p.n.e. (źródło: [[commons:File:SATRAPS_of_CARIA._Hidrieus._Circa_351-0_to_344-3_BC.jpg\|wikimedia]]).]]Grecy (o labrysie wspomina Plutarch wywodząc słowo z języka lidyjskiego), prawdopodobnie pod wpływem kultury minojskiej, zapoznali się z labrysem i używali go również jako symbolu bogów. Na monecie Idrieusa dzierży go Zeus Labraundos wraz z włócznią, co zdaje się być bezpośrednim nawiązaniem do bliskowschodniego boga burzy.		\|[[Plik:Moneta Idrieusa z Karii, awers głowa Apolla, rewers Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku (351-344 p.n.e.).jpg\|mały\|200x200px\|Moneta Idrieusa z Karii, awers: głowa Apolla, rewers: Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku, 351-344 p.n.e. (źródło: [[commons:File:SATRAPS_of_CARIA._Hidrieus._Circa_351-0_to_344-3_BC.jpg\|wikimedia]]).\|alt=]]Grecy (o labrysie wspomina Plutarch wywodząc słowo z języka lidyjskiego), prawdopodobnie pod wpływem kultury minojskiej, zapoznali się z labrysem i używali go również jako symbolu bogów. Na monecie Idrieusa dzierży go Zeus Labraundos wraz z włócznią, co zdaje się być bezpośrednim nawiązaniem do bliskowschodniego boga burzy.
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sirkap, II w. p.n.e – II w. n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Typy poporów, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]][[Plik:Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]]Sporo toporów odnaleziono w Taksili. Najwięcej wśród nich jest toporów z otworem na rękojeść, które pojawiły się w Indiach w kulturze skarbów miedzianych. Są również topory kłujące, o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego. Odnajdujemy też niezwykle ciekawy topór o rękojeści częściowo wykonanej z metalu oraz jeden artefakt, który kształtem przypomina labrys.		\|[[Plik:Sirkap, II w. p.n.e – II w. n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|200x200px\|Typy poporów, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)\|alt=]][[Plik:Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|200x200px\|Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)\|alt=]]Sporo toporów odnaleziono w Taksili. Najwięcej wśród nich jest toporów z otworem na rękojeść, które pojawiły się w Indiach w kulturze skarbów miedzianych. Są również topory kłujące, o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego. Odnajdujemy też niezwykle ciekawy topór o rękojeści częściowo wykonanej z metalu oraz jeden artefakt, który kształtem przypomina labrys.


Linia 116:		Linia 116:
	* typu czekan – o wąskim żeleźcu, do dziurawienia hełmów i zbroi		* typu czekan – o wąskim żeleźcu, do dziurawienia hełmów i zbroi

	[[Plik:Topory bojowe stosowane w Indiach - półksiężyc, siekiera, czekan.png\|brak\|mały\|~~150x150px~~\|		[[Plik:Topory bojowe stosowane w Indiach - półksiężyc, siekiera, czekan.png\|brak\|mały\|250x250px\|
	Trzy typy toporów indyjskich (źródło: Paul, 2005, s. 98)<ref>Paul, E. J. (2005). ''Arms and Armour: Traditional Weapons of India'' (1st Edition. Series: India Crest.). Roli Books, s. 98.</ref>.		Trzy typy toporów indyjskich (źródło: Paul, 2005, s. 98)<ref>Paul, E. J. (2005). ''Arms and Armour: Traditional Weapons of India'' (1st Edition. Series: India Crest.). Roli Books, s. 98.</ref>.
	]]		\|alt=]]

	== Przypisy ==		== Przypisy ==
	[[Category:muktāmukta – do walki wręcz i ciskania]]		[[Category:muktāmukta – do walki wręcz i ciskania]]

← poprzednia wersja		Wersja z 09:36, 12 lis 2021
Linia 7:		Linia 7:
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Topory w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej stosowano siekiery typowe dla epoki brązu, mocowane rzemieniami lub sznurami w rozszczepionym stylisku. Pozbawione były gniazda na trzonek, ale w późniejszym okresie posiadały w ostrzu otwory do mocowania w stylisku.[[Plik:Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötz.jpg\|mały\|316x316px\|Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötzi (źródło: [[commons:File:ReconstructedOetziAxe.jpg\|wikimedia]]).]]		\|[[Plik:Broń i narzędzia w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|150x150px\|Topory w Muzeum w Harappie (zdjęcie A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej stosowano siekiery typowe dla epoki brązu, mocowane rzemieniami lub sznurami w rozszczepionym stylisku. Pozbawione były gniazda na trzonek, ale w późniejszym okresie posiadały w ostrzu otwory do mocowania w stylisku.[[Plik:Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötz.jpg\|mały\|316x316px\|Rekonstrukcja miedzianego topora „człowieka lodu” Ötzi (źródło: [[commons:File:ReconstructedOetziAxe.jpg\|wikimedia]]).]]

	Wykonane z nietrwałych materiałów styliska nie przetrwały do naszych czasów. Wyjątkiem jest tu znaleziona w Alpach siekierka przy tzw. „człowieku lodu” Ötzim (ok. 3300 p.n.e.). Na jej podstawie możemy wyobrazić sobie wyszukane metody montowania ostrza i możliwe kształty styliska.		Wykonane z nietrwałych materiałów styliska nie przetrwały do naszych czasów. Wyjątkiem jest tu znaleziona w Alpach siekierka przy tzw. „człowieku lodu” Ötzim (ok. 3300 p.n.e.). Na jej podstawie możemy wyobrazić sobie wyszukane metody montowania ostrza i możliwe kształty styliska.
Linia 14:		Linia 14:
	=== Kultura skarbów miedzianych (1500-1100 p.n.e.) ===		=== Kultura skarbów miedzianych (1500-1100 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216).jpg\|mały\|Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.]]W epoce kultury skarbów miedzianych pojawiają się charakterystyczne topory z otworem na rękojeść.		\|[[Plik:Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216).jpg\|mały\|150x150px\|Miedziane i brązowe narzędzie z tzw. zachodniej grupy znalezisk (Allchin & Allchin, 1973, s. 216)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.]]W epoce kultury skarbów miedzianych pojawiają się charakterystyczne topory z otworem na rękojeść.


Linia 44:		Linia 44:
	=== Topory egipskie i sumeryjskie ===		=== Topory egipskie i sumeryjskie ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:		\|[[Plik:Topór epsilonowy egipski (Yadin, 1963, s. 154–155).jpg\|mały\|150x150px\|Topór epsilonowy egipski (źródło: Yadin, 1963, s. 154–155)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]][[Plik:Topór kłujący sumeryjski (Yadin, 1963, s. 136–137).jpg\|mały\|Topór kłujący sumeryjski (źródło: Yadin, 1963, s. 136–137)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Na Bliskim Wschodzie rywalizowały ze sobą dwa typy toporów:

	# półokrągłe topory typu epsilonowego i oczkowego (epsilon, eye axes), stosowane głównie przez wojska egipskie,		# półokrągłe topory typu epsilonowego i oczkowego (epsilon, eye axes), stosowane głównie przez wojska egipskie,
Linia 55:		Linia 55:
	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Topór asyryjski, Dezso, 2012.png\|mały\|Topór asyryjski w kołczanie rydwanu (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition).</ref>.]]Topory były częścią uzbrojenia wojownika asyryjskiego. Choć na reliefach nie pojawiają się sceny walki nimi, to często jeden lub dwa małe toporki znajdują się w kołczanie wraz ze strzałami.		\|[[Plik:Topór asyryjski, Dezso, 2012.png\|mały\|150x150px\|Topór asyryjski w kołczanie rydwanu (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition).</ref>.]]Topory były częścią uzbrojenia wojownika asyryjskiego. Choć na reliefach nie pojawiają się sceny walki nimi, to często jeden lub dwa małe toporki znajdują się w kołczanie wraz ze strzałami.

	\|-		\|-
Linia 61:		Linia 61:
	=== Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy (1500-300 p.n.e.) ===		=== Labrys – Mykeńczycy, Hetyci, Grecy (1500-300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie A.Babkiewicz 2021)..jpg\|mały\|Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie: A.Babkiewicz 2021).]]Labrys, topór o podwójnym ostrzu, pojawia się powszechnie w kulturze minojskiej (później również celtyckiej i skandynawskiej). Symbolicznie ryty był na kamiennych ścianach i słupach w postaci dwóch trójkątów połączonych czubkami. Na przedstawieniach towarzyszy on jedynie boginiom (nigdy bogom), co może wskazywać na jego symbolikę religijną oraz funkcję rytualną.		\|[[Plik:Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie A.Babkiewicz 2021)..jpg\|mały\|150x150px\|Labrysy wotywne z grot na Krecie, epoka brązu, II tysiąclecie p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Iraklionie (zdjęcie: A.Babkiewicz 2021).]]Labrys, topór o podwójnym ostrzu, pojawia się powszechnie w kulturze minojskiej (później również celtyckiej i skandynawskiej). Symbolicznie ryty był na kamiennych ścianach i słupach w postaci dwóch trójkątów połączonych czubkami. Na przedstawieniach towarzyszy on jedynie boginiom (nigdy bogom), co może wskazywać na jego symbolikę religijną oraz funkcję rytualną.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|		\|[[Plik:Teszub, muzeum Gaziantep; Hetycki bóg burzy, relief z Samal Berlin, Muzeum Pergamońskie; Tarhunz z Aleppo..jpg\|mały\|150x150px\|
	* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]).		* Teszub ze świątyni hetyckiej, muzeum Gaziantep, Turcja (źródło: [[commons:File:Gaziantep_Archaeological_Museum_0380.jpg\|wikimedia]]).
	* Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]).		* Hetycki bóg burzy, relief z Samal (dziś Zincirli), Turcja, Berlin, Muzeum Pergamońskie (źródło: [[commons:File:Weather_God.jpg\|wikimedia]]).
Linia 72:		Linia 72:

	\|-		\|-
	\|[[Plik:Moneta Idrieusa z Karii, awers głowa Apolla, rewers Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku (351-344 p.n.e.).jpg\|mały\|Moneta Idrieusa z Karii, awers: głowa Apolla, rewers: Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku, 351-344 p.n.e. (źródło: [[commons:File:SATRAPS_of_CARIA._Hidrieus._Circa_351-0_to_344-3_BC.jpg\|wikimedia]]).]]Grecy (o labrysie wspomina Plutarch wywodząc słowo z języka lidyjskiego), prawdopodobnie pod wpływem kultury minojskiej, zapoznali się z labrysem i używali go również jako symbolu bogów. Na monecie Idrieusa dzierży go Zeus Labraundos wraz z włócznią, co zdaje się być bezpośrednim nawiązaniem do bliskowschodniego boga burzy.		\|[[Plik:Moneta Idrieusa z Karii, awers głowa Apolla, rewers Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku (351-344 p.n.e.).jpg\|mały\|150x150px\|Moneta Idrieusa z Karii, awers: głowa Apolla, rewers: Zeus Labraundos z labrysem w prawym ręku, 351-344 p.n.e. (źródło: [[commons:File:SATRAPS_of_CARIA._Hidrieus._Circa_351-0_to_344-3_BC.jpg\|wikimedia]]).]]Grecy (o labrysie wspomina Plutarch wywodząc słowo z języka lidyjskiego), prawdopodobnie pod wpływem kultury minojskiej, zapoznali się z labrysem i używali go również jako symbolu bogów. Na monecie Idrieusa dzierży go Zeus Labraundos wraz z włócznią, co zdaje się być bezpośrednim nawiązaniem do bliskowschodniego boga burzy.
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===		=== Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sirkap, II w. p.n.e – II w. n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|Typy poporów, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]][[Plik:Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]]Sporo toporów odnaleziono w Taksili. Najwięcej wśród nich jest toporów z otworem na rękojeść, które pojawiły się w Indiach w kulturze skarbów miedzianych. Są również topory kłujące, o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego. Odnajdujemy też niezwykle ciekawy topór o rękojeści częściowo wykonanej z metalu oraz jeden artefakt, który kształtem przypomina labrys.		\|[[Plik:Sirkap, II w. p.n.e – II w. n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|150x150px\|Typy poporów, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]][[Plik:Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia A.Babkiewicz 2018).jpg\|mały\|150x150px\|Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcia: A.Babkiewicz 2018)]]Sporo toporów odnaleziono w Taksili. Najwięcej wśród nich jest toporów z otworem na rękojeść, które pojawiły się w Indiach w kulturze skarbów miedzianych. Są również topory kłujące, o wąskim ostrzu typu mezopotamskiego. Odnajdujemy też niezwykle ciekawy topór o rękojeści częściowo wykonanej z metalu oraz jeden artefakt, który kształtem przypomina labrys.


Linia 83:		Linia 83:

	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sanchi, brama wschodnia, cud ognia i drewna, 50-0 p.n.e..jpg\|mały\|Sanchi, brama wschodnia, cud ognia i drewna, 50-0 p.n.e. (źródło: [[commons:File:Miracle_of_fire_and_wood_Sanchi_Stupa_1_Eastern_Gateway.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary, 50-0 p.n.e..jpg\|mały\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary, 50-0 p.n.e.(źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]]W Sanchi spotykamy wyobrażenie siekiery użytej do rąbania drwa przez braminów podczas tzw. cudu ognia i drewna. Bramin trzyma uniesioną siekierę, która nie opadnie dopóki Budda nie da swego zezwolenia. Dalej po prawej jest ona już wbita w pień (kompozycja symultaniczna). Na reliefie widnieje najstarszy typ topora montowany sznurami w rozszczepionym stylisku.		\|[[Plik:Sanchi, brama wschodnia, cud ognia i drewna, 50-0 p.n.e..jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama wschodnia, cud ognia i drewna, 50-0 p.n.e. (źródło: [[commons:File:Miracle_of_fire_and_wood_Sanchi_Stupa_1_Eastern_Gateway.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary, 50-0 p.n.e..jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama zachodnia, kuszenie Buddy i ucieczka armii Mary, 50-0 p.n.e.(źródło: [[commons:File:Temptation_of_the_Buddha_with_Mara's_army_fleeing.jpg\|wikimedia]]).]]W Sanchi spotykamy wyobrażenie siekiery użytej do rąbania drwa przez braminów podczas tzw. cudu ognia i drewna. Bramin trzyma uniesioną siekierę, która nie opadnie dopóki Budda nie da swego zezwolenia. Dalej po prawej jest ona już wbita w pień (kompozycja symultaniczna). Na reliefie widnieje najstarszy typ topora montowany sznurami w rozszczepionym stylisku.


Linia 89:		Linia 89:

	\|-		\|-
	\|[[Plik:Stupa Amaravati, atak Mary, II w. - topór..jpg\|mały\|Stupa Amaravati, atak Mary, II w. (źródło: [[commons:File:MaraAssault.jpg\|wikimedia]]).]]Scena ataku Mary z Amarawati ukazuje nam topór wojenny o półksiężycowym ostrzu oraz zaostrzonym na szczycie stylisku. Druga strona topora wyposażona jest w krótki obuch.		\|[[Plik:Stupa Amaravati, atak Mary, II w. - topór..jpg\|mały\|150x150px\|Stupa Amaravati, atak Mary, II w. (źródło: [[commons:File:MaraAssault.jpg\|wikimedia]]).]]Scena ataku Mary z Amarawati ukazuje nam topór wojenny o półksiężycowym ostrzu oraz zaostrzonym na szczycie stylisku. Druga strona topora wyposażona jest w krótki obuch.
	\|}		\|}

Linia 116:		Linia 116:
	* typu czekan – o wąskim żeleźcu, do dziurawienia hełmów i zbroi		* typu czekan – o wąskim żeleźcu, do dziurawienia hełmów i zbroi

	[[Plik:Topory bojowe stosowane w Indiach - półksiężyc, siekiera, czekan.png\|brak\|mały\|~~400x400px~~\|		[[Plik:Topory bojowe stosowane w Indiach - półksiężyc, siekiera, czekan.png\|brak\|mały\|150x150px\|
	Trzy typy toporów indyjskich (źródło: Paul, 2005, s. 98)<ref>Paul, E. J. (2005). ''Arms and Armour: Traditional Weapons of India'' (1st Edition. Series: India Crest.). Roli Books, s. 98.</ref>.		Trzy typy toporów indyjskich (źródło: Paul, 2005, s. 98)<ref>Paul, E. J. (2005). ''Arms and Armour: Traditional Weapons of India'' (1st Edition. Series: India Crest.). Roli Books, s. 98.</ref>.
	]]		]]