Dary i sprzęty ofiarne - Historia wersji

Karina: /* Dary ofiarne (iḍā ), opał (samidh / idhma), wyściółka z trawy */

2022-11-17T10:15:25Z

Dary ofiarne (iḍā ), opał (samidh / idhma), wyściółka z trawy

← poprzednia wersja		Wersja z 12:15, 17 lis 2022
Linia 1:		Linia 1:
	== Dary ofiarne (''iḍā'' ), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy ==		== Dary ofiarne (''iḍā''), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy ==

imported>AndBab: /* Łyżki */

2021-07-26T15:20:09Z

Łyżki

← poprzednia wersja		Wersja z 17:20, 26 lip 2021
Linia 40:		Linia 40:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		\|[[Plik:03 przedmioty ofiarne - łyżki.jpg\|mały\|Na podstawie: (Tachikawa i in. 2001:41–47)<ref name=":0">Tachikawa, Musashi, Shrikant Bahulkar, i Madhavi Kolhatkar. 2001. ''Indian Fire Ritual''. 1st Edition. Delhi: Motilal Banarsidass.</ref>.]]


	~~Na podstawie ilustracji TACHIKAWA 2001: 41-47~~
	\|'''Łyżki ofiarne''' (od lewej):		\|'''Łyżki ofiarne''' (od lewej):

Linia 53:		Linia 52:
	* ''abhri''		* ''abhri''
	* ''sphya''		* ''sphya''
			\|}
			{\| class="wikitable"
			\|[[Plik:Łyżki ofiarne.jpg\|mały\|Przeważnie z: Poona Pitt-Rivers Museum, Farnham, Dorset. Photo Eliot Elisofon (źródło: Zimmer i Campbell 2015:243)<ref>Heinrich Zimmer, 2001. ''The Art of Indian Asia: Its Mythology and Transformations'', Completed and Edited by Joseph Campbell, With photographs by Eliot Elisofon and others 2 vol., Motilal Banarsidass, Delhi.</ref>.]]

			\|
			'''Sprzęty ofiarne''':


	'''Sprzęty ofiarne''' (przeważnie z: Poona Pitt-Rivers Museum, Farnham, Dorset. Photo Eliot Elisofon, źródło: Zimmer i Campbell 2015:243)<ref>Heinrich Zimmer, 2001. ''The Art of Indian Asia: Its Mythology and Transformations'', Completed and Edited by Joseph Campbell, With photographs by Eliot Elisofon and others 2 vol., Motilal Banarsidass, Delhi.</ref>:

	''a) iḍāpātra''		''a) iḍāpātra''
Linia 99:		Linia 98:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47).		\|[[Plik:04 przedmioty ofiarne - naczynia.jpg\|mały\|Na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47)<ref name=":0" />.]]
	\|Naczynia ofiarne (od lewej):		\|Naczynia ofiarne (od lewej):

Linia 126:		Linia 125:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47).		\|[[Plik:05 przedmioty ofiarne.jpg\|mały\|Na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47)<ref name=":0" />.]]
	\|Tłuczki (miniaturowe na potrzeby symbolicznego użycia) i pozostałe przedmioty ofiarne (od lewej):		\|Tłuczki (miniaturowe na potrzeby symbolicznego użycia) i pozostałe przedmioty ofiarne (od lewej):

Linia 137:		Linia 136:

	\|}		\|}


	'''''Ucchiṣṭa''''' to pozostałości, resztki po ofierze, którym przypisuje się magiczną moc.		'''''Ucchiṣṭa''''' to pozostałości, resztki po ofierze, którym przypisuje się magiczną moc.

imported>AndBab: /* Sprzęty ofiarne */

2021-07-26T15:09:22Z

Sprzęty ofiarne

Podgląd zmian

imported>AndBab o 14:57, 26 lip 2021

2021-07-26T14:57:13Z

← poprzednia wersja		Wersja z 16:57, 26 lip 2021
Linia 26:		Linia 26:
	== Sprzęty ofiarne ==		== Sprzęty ofiarne ==

	=== ~~'''~~Łyżki~~'''~~ ===		=== Łyżki ===

	* '''''sruc''''' – duża łyżka do obiat z ghi, wykonana z drzewa ''palāśa'' lub ''khadira''; końcówka ma przypominać dolną wargę dzika; są trzy rodzaje: '''''juhū, upabhṛt, dhruvā''''' (największa);		* '''''sruc''''' – duża łyżka do obiat z ghi, wykonana z drzewa ''palāśa'' lub ''khadira''; końcówka ma przypominać dolną wargę dzika; są trzy rodzaje: '''''juhū, upabhṛt, dhruvā''''' (największa);
Linia 88:		Linia 88:
	\|}		\|}

	=== ~~'''~~Naczynia i miski ofiarne~~'''~~ ===		=== Naczynia i miski ofiarne ===
	- '''''iḍāpātrī''''' – miska, często w kształcie gruszki, do przygotowywania ofiar;		- '''''iḍāpātrī''''' – miska, często w kształcie gruszki, do przygotowywania ofiar;

Linia 141:		Linia 141:
	''- '''grāvan''''' – 2 lub 4 kamienie do wyciskania somy.		''- '''grāvan''''' – 2 lub 4 kamienie do wyciskania somy.

	=== ~~'''~~Inne sprzęty~~'''~~ ===		=== Inne sprzęty ===
	- '''''dhamanī''''' – wydrążona tuba do dmuchania, by rozniecić ogień;		- '''''dhamanī''''' – wydrążona tuba do dmuchania, by rozniecić ogień;

imported>AndBab o 14:56, 26 lip 2021

2021-07-26T14:56:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 16:56, 26 lip 2021
Linia 1:		Linia 1:
	~~'''~~Dary ofiarne (''iḍā'' ), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy~~'''~~		== Dary ofiarne (''iḍā'' ), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy ==


	Najczęściej w ofierze składano:		Najczęściej w ofierze składano:

	- mleko (''kṣīra'' / ''payas''),		* mleko (''kṣīra'' / ''payas''),
			* ukwaszone mleko (''dadhi''),
	- ukwaszone mleko (''dadhi''),		* świeże masło (''navanīta''),
			* klarowane masło (''ājya, ghṛta''),
	- świeże masło (''navanīta''),		* ziarno (jęczmień – ''yava'', ryż – ''taṇḍula''),
			* ciastko ofiarne (np. ''puroḍāśa''<ref>Ciastka robione są z mąki z ziarna wyłuskanego w naczyniu ''ulūkhala'' przy pomocy moździerza (''musala'') i startego na kamieniu. Mąkę miesza się z ghi przy pomocy łyżki ''upaveṣa'', następnie z wodą i formuje okrągłe grube placki wielkości dłoni, na górze przypominające skorupę żółwia (współczesna tradycja). Wypieka się je na płaskich talerzykach (''kapāla'') położonych bezpośrednio na ogniu ''gārhapatya''.</ref>),
	- klarowane masło (''ājya, ghṛta''),		* kleik z ryżu rozgotowanego w wodzie (''yavāgū''),
			* sok z somy lub jego wymiennik, dla kszatrijów alkohol (''surā''),
	- ziarno (jęczmień – ''yava'', ryż – ''taṇḍula''),		* miód,
			* tłuszcz i mięso zwierząt (kozioł, byk, krowa, owca, koń, człowieka).
	- ciastko ofiarne (np. ''puroḍāśa''~~[1]~~),

	- kleik z ryżu rozgotowanego w wodzie (''yavāgū''),

	- sok z somy lub jego wymiennik, dla kszatrijów alkohol (''surā''),

	- miód,

	- tłuszcz i mięso zwierząt (kozioł, byk, krowa, owca, koń, człowieka).


Linia 33:		Linia 24:
	Trawa (''darbha'' / ''kuśa'') była niezbędna w wielu rytuałach. ''Darbha'' to źdźbło, z którego nic nie wyrasta, ''kuśa'' to źdźbło ze świeżo rozkwitłą trawą, źdźbło z korzeniem to ''kutapa'', a ze ściętymi końcówkami nazywa się ''tṛṇa''[3]. Najpomyślniejsza jest rosnąca na polu sezamu i mająca siedem źdźbeł. Należy ją zbierać podczas nowiu w miesiącu śrawana. Jako jej substytutu można użyć trawy ''kāśa'' lub ''dūrvā''.		Trawa (''darbha'' / ''kuśa'') była niezbędna w wielu rytuałach. ''Darbha'' to źdźbło, z którego nic nie wyrasta, ''kuśa'' to źdźbło ze świeżo rozkwitłą trawą, źdźbło z korzeniem to ''kutapa'', a ze ściętymi końcówkami nazywa się ''tṛṇa''[3]. Najpomyślniejsza jest rosnąca na polu sezamu i mająca siedem źdźbeł. Należy ją zbierać podczas nowiu w miesiącu śrawana. Jako jej substytutu można użyć trawy ''kāśa'' lub ''dūrvā''.

			== Sprzęty ofiarne ==

	~~'''Sprzęty ofiarne'''~~		=== '''Łyżki''' ===

	'''Łyżki~~:'''~~

	~~- '''''sruc''''' – duża łyżka do obiat z ghi, wykonana z drzewa ''palāśa'' lub ''khadira''; końcówka ma przypominać dolną wargę dzika; są trzy rodzaje: '''''juhū, upabhṛt, dhruvā''~~''' ~~(największa);~~

	- '''''sruva''''' – mniejsza drewniana łyżka z owalnym zakończeniem o dwóch półkolistych otworach; służy do napełniania ''sruc'' ghi oraz do wlewania obiat płynnych;		* '''''sruc''''' – duża łyżka do obiat z ghi, wykonana z drzewa ''palāśa'' lub ''khadira''; końcówka ma przypominać dolną wargę dzika; są trzy rodzaje: '''''juhū, upabhṛt, dhruvā''''' (największa);
			* '''''sruva''''' – mniejsza drewniana łyżka z owalnym zakończeniem o dwóch półkolistych otworach; służy do napełniania ''sruc'' ghi oraz do wlewania obiat płynnych;
	- '''''prokṣaṇī''''' – łyżka o krótkiej rączce przypominająca końcówką s''ruc'', służąca do spryskiwania;		* '''''prokṣaṇī''''' – łyżka o krótkiej rączce przypominająca końcówką s''ruc'', służąca do spryskiwania;
			* '''''upaveṣa''''' – drewniana łopatka do mieszania ciasta i innych czynności przy ofierze;
	- '''''upaveṣa''''' – drewniana łopatka do mieszania ciasta i innych czynności przy ofierze;		* '''''sphya''''' – drewniany nóż do rysowania linii i naznaczania ofiar;
			* '''''agnihotrahavaṇī''''' – łyżka w kształcie ''sruc'', wlewa się nią obiaty do agnihotry;
	- '''''sphya''''' – drewniany nóż do rysowania linii i naznaczania ofiar;		* '''''darvī''''' – łyżka przypominająca kaptur węża, służąca do ofiarowania gotowanych obiat;
			* '''''upayamanī''''' – duża drewniana łyżka do picia pozostałości ofiarnych;
	- '''''agnihotrahavaṇī''''' – łyżka w kształcie ''sruc'', wlewa się nią obiaty do agnihotry;		* '''''abhri''''' – drewniana szpica ofiarna używana przy kształtowaniu ołtarza (''vedi'');
			* '''''mekṣaṇa''''' – drewniana łopatka do mieszania w ''caru'' i brania z niego porcji ofiarnych.
	- '''''darvī''''' – łyżka przypominająca kaptur węża, służąca do ofiarowania gotowanych obiat;

	- '''''upayamanī''''' – duża drewniana łyżka do picia pozostałości ofiarnych;

	- '''''abhri''''' – drewniana szpica ofiarna używana przy kształtowaniu ołtarza (''vedi'');

	- '''''mekṣaṇa''''' – drewniana łopatka do mieszania w ''caru'' i brania z niego porcji ofiarnych.

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
Linia 107:		Linia 88:
	\|}		\|}

			=== '''Naczynia i miski ofiarne''' ===
	'''Naczynia i miski ofiarne:'''

	- '''''iḍāpātrī''''' – miska, często w kształcie gruszki, do przygotowywania ofiar;		- '''''iḍāpātrī''''' – miska, często w kształcie gruszki, do przygotowywania ofiar;

Linia 151:		Linia 130:
	\|}		\|}

			=== Tłuczki i moździerze (''dṛṣadupala'') ===
	~~'''~~Tłuczki i moździerze~~'''~~ (''dṛṣadupala''):

	''- '''musala''''' – drewniany tłuczek do ziarna;		''- '''musala''''' – drewniany tłuczek do ziarna;

Linia 164:		Linia 141:
	''- '''grāvan''''' – 2 lub 4 kamienie do wyciskania somy.		''- '''grāvan''''' – 2 lub 4 kamienie do wyciskania somy.

			=== '''Inne sprzęty''' ===
	'''Inne sprzęty:'''

	- '''''dhamanī''''' – wydrążona tuba do dmuchania, by rozniecić ogień;		- '''''dhamanī''''' – wydrążona tuba do dmuchania, by rozniecić ogień;

Linia 195:		Linia 170:
	'''''Ucchiṣṭa''''' to pozostałości, resztki po ofierze, którym przypisuje się magiczną moc.		'''''Ucchiṣṭa''''' to pozostałości, resztki po ofierze, którym przypisuje się magiczną moc.

	----[1] Ciastka robione są z mąki z ziarna wyłuskanego w naczyniu ''ulūkhala'' przy pomocy moździerza (''musala'') i startego na kamieniu. Mąkę miesza się z ghi przy pomocy łyżki ''upaveṣa'', następnie z wodą i formuje okrągłe grube placki wielkości dłoni, na górze przypominające skorupę żółwia (współczesna tradycja). Wypieka się je na płaskich talerzykach (''kapāla'') położonych bezpośrednio na ogniu ''gārhapatya''.		== Przypisy ==
			----[1]

	[2] Dokładny opis: KANE 1976 vol. II.1: 308.		[2] Dokładny opis: KANE 1976 vol. II.1: 308.

imported>AndBab o 11:14, 22 lip 2021

2021-07-22T11:14:12Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:14, 22 lip 2021
Linia 202:		Linia 202:

	[4] Heinrich Zimmer, 2001. ''The Art of Indian Asia: Its Mythology and Transformations'', Completed and Edited by Joseph Campbell, With photographs by Eliot Elisofon and others 2 vol., Motilal Banarsidass, Delhi.		[4] Heinrich Zimmer, 2001. ''The Art of Indian Asia: Its Mythology and Transformations'', Completed and Edited by Joseph Campbell, With photographs by Eliot Elisofon and others 2 vol., Motilal Banarsidass, Delhi.
			[[Category:Wielkie Ofiary (śrauta)]]

imported>AndBab: Utworzono nową stronę "'''Dary ofiarne (''iḍā'' ), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy''' Najczęściej w ofierze składano: - mleko (''kṣīra'' / ''payas''), - ukwas..."

2021-07-22T11:13:39Z

Utworzono nową stronę "'''Dary ofiarne (''iḍā'' ), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy''' Najczęściej w ofierze składano: - mleko (''kṣīra'' / ''payas''), - ukwas..."

Nowa strona

'''Dary ofiarne (''iḍā'' ), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy'''

Najczęściej w ofierze składano:

- mleko (''kṣīra'' / ''payas''),

- ukwaszone mleko (''dadhi''),

- świeże masło (''navanīta''),

- klarowane masło (''ājya, ghṛta''),

- ziarno (jęczmień – ''yava'', ryż – ''taṇḍula''),

- ciastko ofiarne (np. ''puroḍāśa''[1]),

- kleik z ryżu rozgotowanego w wodzie (''yavāgū''),

- sok z somy lub jego wymiennik, dla kszatrijów alkohol (''surā''),

- miód,

- tłuszcz i mięso zwierząt (kozioł, byk, krowa, owca, koń, człowieka).

Dzikie produkty jak pszenica czy sezam (''tila'') zarezerwowane były dla Rudry, sezam szczególnie używano przy obiatach dla zmarłych. Czasem obiaty wymagały mleka od szczególnej krowy, np. czarnej z białym cielakiem (ofiara dla Nocy i Jutrzenki), krowy, która straciła cielę i karmi cudze (ofiara dla przodków). Podczas ofiary aśwamedha powinno się przyprowadzać wszelkie rodzaje zwierząt jako ofiary, z zastrzeżeniem, że dzikie zwierzęta należy wypuścić na wolność. Obiaty wkładane do ognia to ''puroḍāśa'' (jakakolwiek obiata). Obiaty z klarowanego masła zwane były ''āghāra''.

Jako opał najbardziej odpowiednie jest drewno z drzewa ''palāśa'', gdy nie jest ono dostępne można użyć ''khadira'', a następnie ''śamī, rohitaka, aśvattha'' lub gdy ich nie ma, to ''arka'' lub ''vetasa''[2]. Wspomina się też o drewnie ''nyagrodha, plakṣa, vaikaṅkata, udumbara, bilva, candana, sarala, śāla, devadāru''. Drewno opałowe nie powinno być grubsze niż kciuk, powinno być pokryte korą, nie powinno się rozgałęziać, być nadjedzone przez robaki. Powinno mieć długość odległości między końcem kciuka a palca wskazującego (''prādeśa'' = 12 ''aṅgula''). Powinno być na tyle wysuszone, żeby paliło się bez dymu. Jego węgle muszą być rozżarzone do czerwoności i posiadać płomienie, gdyż tylko w nie można wlewać obiaty (''Chāndogyopaniṣad'' 5.24).

Trawa (''darbha'' / ''kuśa'') była niezbędna w wielu rytuałach. ''Darbha'' to źdźbło, z którego nic nie wyrasta, ''kuśa'' to źdźbło ze świeżo rozkwitłą trawą, źdźbło z korzeniem to ''kutapa'', a ze ściętymi końcówkami nazywa się ''tṛṇa''[3]. Najpomyślniejsza jest rosnąca na polu sezamu i mająca siedem źdźbeł. Należy ją zbierać podczas nowiu w miesiącu śrawana. Jako jej substytutu można użyć trawy ''kāśa'' lub ''dūrvā''.

'''Sprzęty ofiarne'''

'''Łyżki:'''

- '''''sruc''''' – duża łyżka do obiat z ghi, wykonana z drzewa ''palāśa'' lub ''khadira''; końcówka ma przypominać dolną wargę dzika; są trzy rodzaje: '''''juhū, upabhṛt, dhruvā''''' (największa);

- '''''sruva''''' – mniejsza drewniana łyżka z owalnym zakończeniem o dwóch półkolistych otworach; służy do napełniania ''sruc'' ghi oraz do wlewania obiat płynnych;

- '''''prokṣaṇī''''' – łyżka o krótkiej rączce przypominająca końcówką s''ruc'', służąca do spryskiwania;

- '''''upaveṣa''''' – drewniana łopatka do mieszania ciasta i innych czynności przy ofierze;

- '''''sphya''''' – drewniany nóż do rysowania linii i naznaczania ofiar;

- '''''agnihotrahavaṇī''''' – łyżka w kształcie ''sruc'', wlewa się nią obiaty do agnihotry;

- '''''darvī''''' – łyżka przypominająca kaptur węża, służąca do ofiarowania gotowanych obiat;

- '''''upayamanī''''' – duża drewniana łyżka do picia pozostałości ofiarnych;

- '''''abhri''''' – drewniana szpica ofiarna używana przy kształtowaniu ołtarza (''vedi'');

- '''''mekṣaṇa''''' – drewniana łopatka do mieszania w ''caru'' i brania z niego porcji ofiarnych.

{| class="wikitable"
|

Na podstawie ilustracji TACHIKAWA 2001: 41-47
|Łyżki ofiarne (od lewej):

''- sruc'' x 3 (''dhruvā, upabhṛt, juhu'')

- ''sruva''

''- prokṣaṇī''

''- upaveṣa''

- ''mekṣana''

''- abhri''

''- sphya''

Sprzęty ofiarne, przeważnie z: Poona Pitt-Rivers Museum, Farnham, Dorset. Photo Eliot Elisofon, (Zimmer i Campbell 2015:243)[4]:

''a) iḍāpātra''

''b) phalīkaraṇapātra''

''c) sruva''

''d) musala''

''e) sphya''

''f) mekṣaṇa''

''g) dhṛṣṭi''

''h) ulūkhala''

''i) prāśitrharaḥa''

''j) praṇītāpraṇayana''

''k) juhū''
|}

'''Naczynia i miski ofiarne:'''

- '''''iḍāpātrī''''' – miska, często w kształcie gruszki, do przygotowywania ofiar;

- '''''puroḍāśapātrī''''' – małe kwadratowe deseczki z rączką (czasem z wgłębieniem) służące do ułożenia na nich ciastek ofiarnych podczas ofiary pełni i nowiu;

- '''''praṇītā''''' – drewniane prostokątne naczynia na wodę z rączką;

''- '''prāśitraharaṇa''''' – prostokątne naczynie z rączką, w którym umieszcza się porcję ''havis'' dla brahmana;

- '''''ājyasthālī''''' – naczynie na klarowane masło;

- '''''hotṛṣadana''''' – „siedzisko dla hotara”, drewniana kwadratowa miska z rączką;

- '''''pūrṇapātra''''' – naczynie, które po napełnieniu ryżem ofiarowywane jest głównemu kapłanowi, do rozdawania darów;

- '''''ṣaḍavatta''''' – drewniane naczynie składające się z dwóch połączonych kwadratowych miseczek, umieszcza się w nim sześć części ofiary przeznaczonej dla kapłana rozpalającego ogień (''agnīdh'');

''- '''samavattadhāna''''' – naczynie na poćwiartowane ofiary;

''- '''kapāla''''' – okrągłe płaskie miski do ofiar pełni i nowiu;

''- '''camasa''''' – kubek do picia somy;

- '''''caru''''' – naczynie, w którym przygotowuje się ofiary.

{| class="wikitable"
|na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47).
|Naczynia ofiarne (od lewej):

''- iḍāpātrī''

''- puroḍāśapātrī''

''- praṇītā''

''- prāśitraharaṇa''

''- hotṛṣadana''

''- ṣaḍavatta''
|}

'''Tłuczki i moździerze''' (''dṛṣadupala''):

''- '''musala''''' – drewniany tłuczek do ziarna;

''- '''śamyā''''' – drewniany przyrząd w kształcie małej maczugi-wałka;

- '''''ṣaṇḍāṃśa''''' – drewniana pałka,

''- '''ulūkhala''''' – naczynie w kształcie moździerza do rozdrabniania ziaren przy pomocy tłuczka (musala);

''- '''grāvan''''' – 2 lub 4 kamienie do wyciskania somy.

'''Inne sprzęty:'''

- '''''dhamanī''''' – wydrążona tuba do dmuchania, by rozniecić ogień;

''- '''śūrpa''''' – pleciony wachlarz do przewiewania zboża;

- '''''paridhi''''' – „ogrodzenie”, trzy patyki nazywane: ''madhyama, dakṣiṇa, uttara'', układane wokół ognia;

- '''''kṛṣṇājina''''' – skóra czarnej antylopy.

{| class="wikitable"
|na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47).
|Tłuczki (miniaturowe na potrzeby symbolicznego użycia) i pozostałe przedmioty ofiarne (od lewej):

''- musala''

''- śamyā''

''- ulūkhala''

''- dhamanī''

''- antardhānakaṭa''

|}

'''''Ucchiṣṭa''''' to pozostałości, resztki po ofierze, którym przypisuje się magiczną moc.

----[1] Ciastka robione są z mąki z ziarna wyłuskanego w naczyniu ''ulūkhala'' przy pomocy moździerza (''musala'') i startego na kamieniu. Mąkę miesza się z ghi przy pomocy łyżki ''upaveṣa'', następnie z wodą i formuje okrągłe grube placki wielkości dłoni, na górze przypominające skorupę żółwia (współczesna tradycja). Wypieka się je na płaskich talerzykach (''kapāla'') położonych bezpośrednio na ogniu ''gārhapatya''.

[2] Dokładny opis: KANE 1976 vol. II.1: 308.

[3] ''aprasūtāḥ smṛtā darbhāḥ prasūtās tu kuśāḥ smṛtāḥ, samūlāḥ kutapāḥ proktāś chinnāgrās tṛṇa saṃjñitāḥ'' (''Vṛddha-hārīta'' 7.44 cytowana w KANE 1976, vol. II.1: 657).

[4] Heinrich Zimmer, 2001. ''The Art of Indian Asia: Its Mythology and Transformations'', Completed and Edited by Joseph Campbell, With photographs by Eliot Elisofon and others 2 vol., Motilal Banarsidass, Delhi.