pl-MahabharataWiki - Wkład użytkownika [pl]

Główni bogowie

2023-10-27T15:15:42Z

Karina: /* Kartikeja i mateczki */

Świat eposu pełen jest boskich i półboskich istot, które biorą czynny udział w jego akcji, bezpośrednio wpływając na losy bohaterów.

== Indra ==
Królem i władcą trzydziestu trzech bogów nieprzerwanie od czasów wedyjskich jest Indra. Piastuje on pozycję opiekuna niebiańskiego raju rozpościerającego się ponad ziemią. W jego pałacu spotykamy bogów znanych z literatury wedyjskiej – Aditjów, Wasów, Rudrów i Aświnów. Jednak najpotężniejszymi bogami, którzy stają się faktycznymi odbiorcami czci i uczuć wiernych są Wisznu i Śiwa. Teologia z nimi związana jest w fazie kształtowania się, toteż w tekście spotyka się zaskakujące wątki nieobecne w późniejszej mitologii wisznickiej i śiwaickiej. Mimo tego widać, że są to bogowie „żywi”, charakterni i już skradli uwagę pozostałych bóstw panteonu.

== Brahma ==
Wciąż ważnym bogiem, demiurgiem, stwórcą świata i protoplastą wszystkich istot jest Brahma, który przejął charakterystykę Pradźapatiego znanego z tekstów ''Brahman''. Dzierży on [atrpmat nad całym stworzeniem patronat, jednak mimo znaczącej roli jaką się mu przydaje jako kreatorowi jest on przykładem boga pasywnego (deus otiosus). Odziedziczył on całą schedę po Pradźapatim, ale jest już bogiem dalekim od świata, demiurgiem nie uczestniczącym w swym dziele, starcem, do którego ewentualnie zwraca się w kwestiach doradczych. Jednak to od niego pochodzą wszystkie istoty: ludzie, rośliny, zwierzęta i bogowie. Rodzą się one nie bezpośrednio z prarodzica, ale za pośrednictwem jego synów – wieszczów (''maharṣi'') powstałych z umysłu (''mānasa'') oraz z różnych części jego boskiego ciała.

== Kubera ==
Istotnym bogiem, bliski ludziom, jest skarbnik bogactw Kubera. Choć nie pełni ważnych funkcji piastowanych przez bóstwa panteonu wedyjskiego, to jako bóstwo autochtoniczne nie daje o sobie zapomnieć. Jego poplecznicy, duchy przyrody – jakszowie i guhjakowie, poprzez świat przyrody są blisko człowieka, uczestnicząc w jego codziennym życiu. Kubera pojawia się często w opisach świata. Choć jako bóstwo ma znaczenie marginalne, częstość jego występowania sugeruje istotną rolę jaką pełnił w ludowych wierzeniach. Może świadczyć o tym chociażby fakt, że pełni istotną rolę również w tradycji buddyjskiej jako Wajśrawana (''Vaiśravaṇa'') – jeden z czterech strażników kierunków, a najstarsze zachowane rzeźby indyjskie przedstawiają jakszów, identyfikowanych z samym Kuberą lub jego zwolennikami. Dowódca Wajśrawany Pańćika (''Pañcika''), który nosi wszelkie cechy swego pana, mógł być pierwowzorem wizerunku Kubery w ikonografii indyjskiej.

== Karttikeja i mateczki ==
Na buddyjskich rzeźbach obok Pańćiki często widnieje Hariti (''Hārītī'') – symbol matczynej opieki, ale i demonicznej kobiecości. Można w niej widzieć przeraźliwe mateczki (''mātṛgaṇa''), które w MBh pojawiają się w towarzystwie Kartikeji (9.45.1-40), a w późniejszym hinduizmie jako Siedem Matek (''saptamātṛkā''), Kali, Durga i inne groźne boginie. Już w MBh mówi się, że jest ich siedem lub stanowią one całą klasę (''gaṇa''). Wówczas przypominają one jakszinie, gdyż zamieszkują te same miejsca (9.45.40):

„Domem ich dróg połączenia, drzewa co na skrzyżowaniach,

jaskinie, miejsca kremacji, górskie źródła – ich mieszkaniem.”

== Śiwa ==
Śiwa jest bogiem czynnie uczestniczącym w akcji eposu. Przedstawiany jest jako mąż Umy (''Umā'') oraz ojciec Karttikeji, dość dramatycznie wprowadzonego do panteonu przy okazji wojny z Taraką (9.43-45). Śiwa nazywany Sthanu (''Sthāṇu'') jest synem Brahmy i ojcem 11 Rudrów. Uczestniczy w opowieści o mąceniu oceanu, gdzie ratuje świat wypijając truciznę kalakuta (''kālakūṭa'') oraz w micie o zstąpieniu Gangi, gdzie przyjmuje falę uderzeniową rzeki na swą głowę. Kilkukrotnie spotyka się z Ardźuną przekazując mu boskie pociski, a raz nawet testuje odwagę bohatera walcząc z nim w przebraniu górala-myśliwego (''kirāta''). To on udziela błogosławieństwa Ambie (''Ambā''), by pomściła swą krzywdę zostając mężczyzną i zabiła Bhiszmę. Jest też bóstwem, do którego zwraca się Draupadi prosząc pięć razy o męża, skutkiem czego wychodzi za mąż za pięciu synów Pandu.

== Wisznu ==
Bogiem par excellence i epicentrum wszystkich wydarzeń MBh jest Wisznu, który pojawia się jako Kryszna. Choć w kosmogonii piastuje podrzędną rolę najmłodszego z synów Aditi, to w całym tekście odnajdujemy świadectwa jego wyniesienia do rangi wręcz monoteistycznego Boga. Sprawuje on pieczę nad całym światem i ludzkim losem, szczególnie wiąże się go z cyklicznością kolejnych eonów świata (''yuga''). Bardowie wiedzą o jego licznych zstąpieniach (''avatāra'') jak: uwodzicielska kobieta, która pozbawia asury nektaru, Nara i Narajana, Rama z toporem, dzika świnia (''vārāha''), karzeł (''vāmana''), pół lew pół człowiek (''narasiṃha'') czy żółw. Uczestniczy on w mitach kosmologicznych takich jak mącenie oceanu, wydobycie ziemi z odmętów czy ocalenie Wed dzięki zabiciu asurów Madhu i Kaitabhy (''Madhu'', ''Kaiṭabha''). Jego małżonką jest Lakszmi, a wierzchowcem (''vahana'') Garuda, który również służy bogu jako godło. Wisznu jako Narajana (''Nārāyaṇa'') jest kosmicznym Człowiekiem o tysiącach głów, który śpi na wężu (''Śeṣa'') w prawodach. To on uczestniczy w procesie odtwarzania świata po zagładzie i z niego rodzi się prarodzic Brahma, pojawiający się z lotosu wyrosłego z jego pępka.
[[Category:Boskie istoty]]

Śalya

2023-10-19T09:17:54Z

Karina:

{| class="wikitable"
|+
! colspan="2" |charakterystyka
|-
|'''imiona''':
|''Madraka, Madra-, Bāhlīka-, Sauvīra, Ārtāyani''
|-
|'''siostra''':
|''Mādrī''
|-
|'''synowie:'''
|''Rukmaratha, Rukmagandha''
|-
|'''inkarnacja''':
|asura Samhrada (''Saṁhrāda'' – karmi się agresją przeciwnika)
|}

* król krain: '''''Madra''''', '''''Sauvīra''''' i '''''Bāhlīka'''''
* otrzymawszy dary od Bhiszmy, oddaje Pandu rękę siostry Madri,
* zostaje wujem Nakuli i Sahadewy,
* chce się przyłączyć do Pandawów. Po drodze Durjodhana organizuje mu miejsca postoju. Śalja, myśląc, że robi to Judhiszthira, przyrzeka, że spełni każdą prośbę organizatora. Durjodhana prosi, by stanął po jego stronie,
* na prośbę Karny zostaje jego woźnicą – deprymuje go, chwaląc Ardźunę,
* młodszy brat zabity przez Abhimanju (7.37.5),
* syn Rukmaratha zabity przez Abhimanju (7.44.13),
* zostaje zabity przez Judhiszthirę w osiemnastym dniu walki.
[[Category: Wojownicy pierwszoplanowi]]
[[Category:Wojownicy]]

Suśarman

2023-10-01T14:06:25Z

Karina:

{| class="wikitable"
|+
! colspan="2" |charakterystyka
|-
|'''imiona''':
|''Traigarta, Trigarta-, Prasthala-, Rukmaratha''
|}

* król krainy: '''''Trigarta'''''
* porywa stada bydła Wiraty – schwytany przez Bhimę, uwalnia go Judhiszthira,
* wraz z pięcioma braćmi (''Satyaratha, Satyadharman, Satyavarman, Satyeṣu, Satyakarman'') przysięga odciągnąć Ardźunę z pola bitwy (sekcja: ''saṁśaptaka'' 7.16),
* posiada pocisk Garudy (''Sauparṇa''),
* zabity przez Ardźunę.
[[Category: Wojownicy epizodyczni]]
[[Category:Wojownicy]]

Kategoria:Flora

2023-02-14T08:26:23Z

Karina:

{{InfoBox|autor=Andrzej Babkiewicz|redaktorzy=Karina Babkiewicz|data_publikacji=2023-02-14}}
== Kategoryzacja roślin w MBh ==
Bardowie MBh żyli wśród roślin. Świadczy o tym bogata terminologia określająca drzewa, krzewy, zioła, kwiaty i owoce. Niestety poza nazwami roślinność ta nie jest przedstawiona w utworze, a przy jej identyfikacji musimy podpierać się późniejszymi tekstami, szczególnie o charakterze medycznym. Słuchacz również był zaznajomiony ze złożoną symboliką roślinną, którą możemy rekonstruować analizując metafory wykorzystujące florę. Polskie powiedzenie „wysoki jak brzoza” zapewne w Indiach brzmiałoby „wysoki jak palma winna”, zamiast chodzić po jagody asceta indyjski wybrał by się po owoce głożyny, dumanie pod lipą zastąpiłby medytacją pod drzewem aśwatha, a romantyczna schadzka odbyła by się pod drzewem aśoka. Zapewne zalotna kochanka nie czekałaby nań z różą lecz bawiła się łodygą kwiatu lotosu.

Barwy kwiatów dawały podstawy do nazewnictwa kolorów, czym częściowo zajęliśmy się w rozdziale poświęconym umaszczeniu koni. Niektóre rośliny dały nazwy mitycznym lądom (''Jambū'', ''Plakṣa'', ''Śālmala'', ''Kuśa'', ''Śāka'', ''Puṣkara'') czy górom (''Nilā, Kesarin''), co omawiamy w rozdziałach poświęconych kosmologii.

Niektóre drzewa, zwłaszcza figowce, cieszyły się zawsze w Indiach wielką estymą. Ich świętość mogła wynikać ze związku z określonymi bogami, bóstwami opiekuńczymi, funkcją w rytuale lub wydarzeniami, które się pod nimi rozegrały. W MBh zachował się w formie szczątkowej mit Drzewa Życia rosnącego w środku świata. Wprawdzie w czasie powstawania eposu jego miejsce zajęła góra Meru, ale w niektórych fragmentach da się zauważyć, że to drzewo dźambu wpierw zajmowało jej miejsce (6.8.18-25). Mityczny świat MBh porastają liczne lasy i ogromne drzewa. Na północ od Meru rośnie las drzew karnika (''karṇikā''), a w dzielnicy Bhadraśwa (wschód od Meru) znajduje się las drzew śala oraz i wielki czarny mangowiec (''kālāmra'' 6.8.13).

Cały czas żywy jest obraz świata jako drzewa rosnącego korzeniami ku górze. Tym drzewem jest aśwatha, którego korzenie przybyszowe zwisają w dół ku ziemi tworząc skomplikowaną plątaninę konarów, gałęzi i korzeni. Bardowie radzą ścięcie drzewa-świata i poszukiwanie wyzwolenia poza nim (BhG 15.1-4). W kontekście kosmologicznym wykorzystywany jest również motyw lotosu, którego łodyga wyrasta z pępka śpiącego Wisznu. Na kwiecie rodzi się Brahma, a w łodydze mają znajdować się wszystkie światy. Ten koncept zostanie rozwinięty w puranach, ale pojawia się już w MBh.

Za bogactwem terminologii określającej florę nie idzie jej systematyczna taksonomia, jednak twórcy eposu dostrzegają konieczność podzielenia świata roślin na większe kategorie. Wyraz tego dają we fragmentach porządkujących świat. Zgodnie z MBh (1.60.66) siedem owocujących drzew rodzi się z Anali (''Analā''), córki krowy spełniającej życzenia (''Surabhi''). W tym miejscu tekst z poza wydania krytycznego wprowadza postać bogini Wilgoci (''Irā'' – płyn), która rodzi trzy córki: Pnącze (''Latā''), Wzrastająca (''Āruhā''), Kiełkująca (''Virūdhā''). One to dają narodziny wszelkim roślinom (''vanaspati, vṛkṣa, vīrudh''). W tym miejscu autor wprowadza podział na:

# drzewa owocujące bez kwiatów (''vanaspati''),
# drzewa kwitnące (''vṛkṣa'').

Dalej wymienia pięć innych kategorii roślin: ''latā, gulma, vallī, tvaksāra, tṛna''.

Podobny podział jest przedstawiony w sekcji poświęconej strukturze świata (''jambūkhaṇḍanirmāṇa''). Sandźaja proponuje tam następującą systematykę świata istot nieruchomych (''sthāvara'') rosnących z nasienia (6.5.17):

* drzewa (''vṛkṣa''),
* kępy (''gulma''),
* pnącza (''latā''),
* rośliny zielne (''vallī''),
* trawy (''tṛṇa''),

* rośliny twardołodygowe (''tvaksāra'').

Komentarz Nilakanthy (''Nīlakaṇṭha'') do tej strofy wyjaśnia: „drzewa takie jak aśwatha (''aśvatha''), kępy (''gulma'') jak kuśa i kaśa (''kuśa, kāśa''), pnącza (''latā'') rośliny wspinające się po drzewach np. gudući (''guḍūcī''), rośliny zielne (''valli'') rosnące bezpośrednio w ziemi, które istnieją tylko jeden rok, np. dynia (''kūṣmāṇḍa'')”.

Fragment nastręcza sporo problemów. Nie wiemy jak odróżnić kępy od traw. Rośliny o twardej (''sāra'') skórze (''tvac'') najczęściej interpretowane są jako bambusy, ale te również można zaliczyć do kęp. Mimo tych niepewności mamy tu do czynienia z początkiem systematyki, namysłem nad strukturą świata przyrody. Podział jest dość złożony, bierze pod uwagę wielkość roślin (drzewa i rośliny zielne), kształt łodygi (pnącza i trawy), sposób wyrastania (drzewa i kępy), a nawet sposób owocowania (z kwiatami i bez). Bardowie podkreślają związek roślinności z wodą (matką jest wilgoć – ''Irā''), a w innych miejscach z dostarczającym soki księżycem.
[[Category:Przyroda]]

Kategoria:Flora

2023-02-14T08:26:09Z

Karina:

{{InfoBox|autor=Andrzej Babkiewicz|redaktorzy=Karina Babkiewicz|data_publikacji=2023-02-2914}}
== Kategoryzacja roślin w MBh ==
Bardowie MBh żyli wśród roślin. Świadczy o tym bogata terminologia określająca drzewa, krzewy, zioła, kwiaty i owoce. Niestety poza nazwami roślinność ta nie jest przedstawiona w utworze, a przy jej identyfikacji musimy podpierać się późniejszymi tekstami, szczególnie o charakterze medycznym. Słuchacz również był zaznajomiony ze złożoną symboliką roślinną, którą możemy rekonstruować analizując metafory wykorzystujące florę. Polskie powiedzenie „wysoki jak brzoza” zapewne w Indiach brzmiałoby „wysoki jak palma winna”, zamiast chodzić po jagody asceta indyjski wybrał by się po owoce głożyny, dumanie pod lipą zastąpiłby medytacją pod drzewem aśwatha, a romantyczna schadzka odbyła by się pod drzewem aśoka. Zapewne zalotna kochanka nie czekałaby nań z różą lecz bawiła się łodygą kwiatu lotosu.

Barwy kwiatów dawały podstawy do nazewnictwa kolorów, czym częściowo zajęliśmy się w rozdziale poświęconym umaszczeniu koni. Niektóre rośliny dały nazwy mitycznym lądom (''Jambū'', ''Plakṣa'', ''Śālmala'', ''Kuśa'', ''Śāka'', ''Puṣkara'') czy górom (''Nilā, Kesarin''), co omawiamy w rozdziałach poświęconych kosmologii.

Niektóre drzewa, zwłaszcza figowce, cieszyły się zawsze w Indiach wielką estymą. Ich świętość mogła wynikać ze związku z określonymi bogami, bóstwami opiekuńczymi, funkcją w rytuale lub wydarzeniami, które się pod nimi rozegrały. W MBh zachował się w formie szczątkowej mit Drzewa Życia rosnącego w środku świata. Wprawdzie w czasie powstawania eposu jego miejsce zajęła góra Meru, ale w niektórych fragmentach da się zauważyć, że to drzewo dźambu wpierw zajmowało jej miejsce (6.8.18-25). Mityczny świat MBh porastają liczne lasy i ogromne drzewa. Na północ od Meru rośnie las drzew karnika (''karṇikā''), a w dzielnicy Bhadraśwa (wschód od Meru) znajduje się las drzew śala oraz i wielki czarny mangowiec (''kālāmra'' 6.8.13).

Cały czas żywy jest obraz świata jako drzewa rosnącego korzeniami ku górze. Tym drzewem jest aśwatha, którego korzenie przybyszowe zwisają w dół ku ziemi tworząc skomplikowaną plątaninę konarów, gałęzi i korzeni. Bardowie radzą ścięcie drzewa-świata i poszukiwanie wyzwolenia poza nim (BhG 15.1-4). W kontekście kosmologicznym wykorzystywany jest również motyw lotosu, którego łodyga wyrasta z pępka śpiącego Wisznu. Na kwiecie rodzi się Brahma, a w łodydze mają znajdować się wszystkie światy. Ten koncept zostanie rozwinięty w puranach, ale pojawia się już w MBh.

Za bogactwem terminologii określającej florę nie idzie jej systematyczna taksonomia, jednak twórcy eposu dostrzegają konieczność podzielenia świata roślin na większe kategorie. Wyraz tego dają we fragmentach porządkujących świat. Zgodnie z MBh (1.60.66) siedem owocujących drzew rodzi się z Anali (''Analā''), córki krowy spełniającej życzenia (''Surabhi''). W tym miejscu tekst z poza wydania krytycznego wprowadza postać bogini Wilgoci (''Irā'' – płyn), która rodzi trzy córki: Pnącze (''Latā''), Wzrastająca (''Āruhā''), Kiełkująca (''Virūdhā''). One to dają narodziny wszelkim roślinom (''vanaspati, vṛkṣa, vīrudh''). W tym miejscu autor wprowadza podział na:

# drzewa owocujące bez kwiatów (''vanaspati''),
# drzewa kwitnące (''vṛkṣa'').

Dalej wymienia pięć innych kategorii roślin: ''latā, gulma, vallī, tvaksāra, tṛna''.

Podobny podział jest przedstawiony w sekcji poświęconej strukturze świata (''jambūkhaṇḍanirmāṇa''). Sandźaja proponuje tam następującą systematykę świata istot nieruchomych (''sthāvara'') rosnących z nasienia (6.5.17):

* drzewa (''vṛkṣa''),
* kępy (''gulma''),
* pnącza (''latā''),
* rośliny zielne (''vallī''),
* trawy (''tṛṇa''),

* rośliny twardołodygowe (''tvaksāra'').

Komentarz Nilakanthy (''Nīlakaṇṭha'') do tej strofy wyjaśnia: „drzewa takie jak aśwatha (''aśvatha''), kępy (''gulma'') jak kuśa i kaśa (''kuśa, kāśa''), pnącza (''latā'') rośliny wspinające się po drzewach np. gudući (''guḍūcī''), rośliny zielne (''valli'') rosnące bezpośrednio w ziemi, które istnieją tylko jeden rok, np. dynia (''kūṣmāṇḍa'')”.

Fragment nastręcza sporo problemów. Nie wiemy jak odróżnić kępy od traw. Rośliny o twardej (''sāra'') skórze (''tvac'') najczęściej interpretowane są jako bambusy, ale te również można zaliczyć do kęp. Mimo tych niepewności mamy tu do czynienia z początkiem systematyki, namysłem nad strukturą świata przyrody. Podział jest dość złożony, bierze pod uwagę wielkość roślin (drzewa i rośliny zielne), kształt łodygi (pnącza i trawy), sposób wyrastania (drzewa i kępy), a nawet sposób owocowania (z kwiatami i bez). Bardowie podkreślają związek roślinności z wodą (matką jest wilgoć – ''Irā''), a w innych miejscach z dostarczającym soki księżycem.
[[Category:Przyroda]]

Dary i sprzęty ofiarne

2022-11-17T10:15:25Z

Karina: /* Dary ofiarne (iḍā ), opał (samidh / idhma), wyściółka z trawy */

== Dary ofiarne (''iḍā''), opał (''samidh'' / ''idhma''), wyściółka z trawy ==

Najczęściej w ofierze składano:

* mleko (''kṣīra'' / ''payas''),
* ukwaszone mleko (''dadhi''),
* świeże masło (''navanīta''),
* klarowane masło (''ājya, ghṛta''),
* ziarno (jęczmień – ''yava'', ryż – ''taṇḍula''),
* ciastko ofiarne (np. ''puroḍāśa''<ref>Ciastka robione są z mąki z ziarna wyłuskanego w naczyniu ''ulūkhala'' przy pomocy moździerza (''musala'') i startego na kamieniu. Mąkę miesza się z ghi przy pomocy łyżki ''upaveṣa'', następnie z wodą i formuje okrągłe grube placki wielkości dłoni, na górze przypominające skorupę żółwia (współczesna tradycja). Wypieka się je na płaskich talerzykach (''kapāla'') położonych bezpośrednio na ogniu ''gārhapatya''.</ref>),
* kleik z ryżu rozgotowanego w wodzie (''yavāgū''),
* sok z somy lub jego wymiennik, dla kszatrijów alkohol (''surā''),
* miód,
* tłuszcz i mięso zwierząt (kozioł, byk, krowa, owca, koń, człowieka).

Dzikie produkty jak pszenica czy sezam (''tila'') zarezerwowane były dla Rudry, sezam szczególnie używano przy obiatach dla zmarłych. Czasem obiaty wymagały mleka od szczególnej krowy, np. czarnej z białym cielakiem (ofiara dla Nocy i Jutrzenki), krowy, która straciła cielę i karmi cudze (ofiara dla przodków). Podczas ofiary aśwamedha powinno się przyprowadzać wszelkie rodzaje zwierząt jako ofiary, z zastrzeżeniem, że dzikie zwierzęta należy wypuścić na wolność. Obiaty wkładane do ognia to ''puroḍāśa'' (jakakolwiek obiata). Obiaty z klarowanego masła zwane były ''āghāra''.

Jako opał najbardziej odpowiednie jest drewno z drzewa ''palāśa'', gdy nie jest ono dostępne można użyć ''khadira'', a następnie ''śamī, rohitaka, aśvattha'' lub gdy ich nie ma, to ''arka'' lub ''vetasa'' (Dokładny opis: Pandurang Vaman Kane 1974:308)<ref>Kane, Pandurang Vaman. 1974. ''History of Dharmasastra - Volume 2 Part 1''. BHANDARKAR ORIENTAL RESERACH INSTITUTE.</ref>. Wspomina się też o drewnie ''nyagrodha, plakṣa, vaikaṅkata, udumbara, bilva, candana, sarala, śāla, devadāru''. Drewno opałowe nie powinno być grubsze niż kciuk, powinno być pokryte korą, nie powinno się rozgałęziać, być nadjedzone przez robaki. Powinno mieć długość odległości między końcem kciuka a palca wskazującego (''prādeśa'' = 12 ''aṅgula''). Powinno być na tyle wysuszone, żeby paliło się bez dymu. Jego węgle muszą być rozżarzone do czerwoności i posiadać płomienie, gdyż tylko w nie można wlewać obiaty (''Chāndogyopaniṣad'' 5.24).

Trawa (''darbha'' / ''kuśa'') była niezbędna w wielu rytuałach. ''Darbha'' to źdźbło, z którego nic nie wyrasta, ''kuśa'' to źdźbło ze świeżo rozkwitłą trawą, źdźbło z korzeniem to ''kutapa'', a ze ściętymi końcówkami nazywa się ''tṛṇa (aprasūtāḥ smṛtā darbhāḥ prasūtās tu kuśāḥ smṛtāḥ, samūlāḥ kutapāḥ proktāś chinnāgrās tṛṇa saṃjñitāḥ; Vṛddha-hārīta'' 7.44 cytowana w: Pandurang Vaman Kane 1974:657)<ref>Kane, Pandurang Vaman. 1974. ''History of Dharmasastra - Volume 2 Part 1''. BHANDARKAR ORIENTAL RESERACH INSTITUTE.</ref>''.'' Najpomyślniejsza jest rosnąca na polu sezamu i mająca siedem źdźbeł. Należy ją zbierać podczas nowiu w miesiącu śrawana. Jako jej substytutu można użyć trawy ''kāśa'' lub ''dūrvā''.

== Sprzęty ofiarne ==

=== Łyżki ===

* '''''sruc''''' – duża łyżka do obiat z ghi, wykonana z drzewa ''palāśa'' lub ''khadira''; końcówka ma przypominać dolną wargę dzika; są trzy rodzaje: '''''juhū, upabhṛt, dhruvā''''' (największa);
* '''''sruva''''' – mniejsza drewniana łyżka z owalnym zakończeniem o dwóch półkolistych otworach; służy do napełniania ''sruc'' ghi oraz do wlewania obiat płynnych;
* '''''prokṣaṇī''''' – łyżka o krótkiej rączce przypominająca końcówką s''ruc'', służąca do spryskiwania;
* '''''upaveṣa''''' – drewniana łopatka do mieszania ciasta i innych czynności przy ofierze;
* '''''sphya''''' – drewniany nóż do rysowania linii i naznaczania ofiar;
* '''''agnihotrahavaṇī''''' – łyżka w kształcie ''sruc'', wlewa się nią obiaty do agnihotry;
* '''''darvī''''' – łyżka przypominająca kaptur węża, służąca do ofiarowania gotowanych obiat;
* '''''upayamanī''''' – duża drewniana łyżka do picia pozostałości ofiarnych;
* '''''abhri''''' – drewniana szpica ofiarna używana przy kształtowaniu ołtarza (''vedi'');
* '''''mekṣaṇa''''' – drewniana łopatka do mieszania w ''caru'' i brania z niego porcji ofiarnych.

{| class="wikitable"
|[[Plik:03 przedmioty ofiarne - łyżki.jpg|mały|Na podstawie: (Tachikawa i in. 2001:41–47)<ref name=":0">Tachikawa, Musashi, Shrikant Bahulkar, i Madhavi Kolhatkar. 2001. ''Indian Fire Ritual''. 1st Edition. Delhi: Motilal Banarsidass.</ref>.]]

|'''Łyżki ofiarne''' (od lewej):

* ''sruc'' x 3 (''dhruvā, upabhṛt, juhu'')
* ''sruva''
* ''prokṣaṇī''
* ''upaveṣa''
* ''mekṣana''
* ''abhri''
* ''sphya''
|}
{| class="wikitable"
|[[Plik:Łyżki ofiarne.jpg|mały|Przeważnie z: Poona Pitt-Rivers Museum, Farnham, Dorset. Photo Eliot Elisofon (źródło: Zimmer i Campbell 2015:243)<ref>Heinrich Zimmer, 2001. ''The Art of Indian Asia: Its Mythology and Transformations'', Completed and Edited by Joseph Campbell, With photographs by Eliot Elisofon and others 2 vol., Motilal Banarsidass, Delhi.</ref>.]]

|
'''Sprzęty ofiarne''':

''a) iḍāpātra''

''b) phalīkaraṇapātra''

''c) sruva''

''d) musala''

''e) sphya''

''f) mekṣaṇa''

''g) dhṛṣṭi''

''h) ulūkhala''

''i) prāśitrharaḥa''

''j) praṇītāpraṇayana''

''k) juhū''
|}

=== Naczynia i miski ofiarne ===

* '''''iḍāpātrī''''' – miska, często w kształcie gruszki, do przygotowywania ofiar;
* '''''puroḍāśapātrī''''' – małe kwadratowe deseczki z rączką (czasem z wgłębieniem) służące do ułożenia na nich ciastek ofiarnych podczas ofiary pełni i nowiu;
* '''''praṇītā''''' – drewniane prostokątne naczynia na wodę z rączką;
* '''''prāśitraharaṇa''''' – prostokątne naczynie z rączką, w którym umieszcza się porcję ''havis'' dla brahmana;
* '''''ājyasthālī''''' – naczynie na klarowane masło;
* '''''hotṛṣadana''''' – „siedzisko dla hotara”, drewniana kwadratowa miska z rączką;
* '''''pūrṇapātra''''' – naczynie, które po napełnieniu ryżem ofiarowywane jest głównemu kapłanowi, do rozdawania darów;
* '''''ṣaḍavatta''''' – drewniane naczynie składające się z dwóch połączonych kwadratowych miseczek, umieszcza się w nim sześć części ofiary przeznaczonej dla kapłana rozpalającego ogień (''agnīdh'');
* '''''samavattadhāna''''' – naczynie na poćwiartowane ofiary;
* '''''kapāla''''' – okrągłe płaskie miski do ofiar pełni i nowiu;
* '''''camasa''''' – kubek do picia somy;
* '''''caru''''' – naczynie, w którym przygotowuje się ofiary.

{| class="wikitable"
|[[Plik:04 przedmioty ofiarne - naczynia.jpg|mały|Na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47)<ref name=":0" />.]]
|Naczynia ofiarne (od lewej):

* ''iḍāpātrī''
* ''puroḍāśapātrī''
* ''praṇītā''
* ''prāśitraharaṇa''
* ''hotṛṣadana''
* ''ṣaḍavatta''
|}

=== Tłuczki i moździerze (''dṛṣadupala'') ===

* '''''musala''''' – drewniany tłuczek do ziarna;
* '''''śamyā''''' – drewniany przyrząd w kształcie małej maczugi-wałka;
* '''''ṣaṇḍāṃśa''''' – drewniana pałka,
* '''''ulūkhala''''' – naczynie w kształcie moździerza do rozdrabniania ziaren przy pomocy tłuczka (musala);
* '''''grāvan''''' – 2 lub 4 kamienie do wyciskania somy.

=== Inne sprzęty ===

* '''''dhamanī''''' – wydrążona tuba do dmuchania, by rozniecić ogień;
* '''''śūrpa''''' – pleciony wachlarz do przewiewania zboża;
* '''''paridhi''''' – „ogrodzenie”, trzy patyki nazywane: ''madhyama, dakṣiṇa, uttara'', układane wokół ognia;
* '''''kṛṣṇājina''''' – skóra czarnej antylopy.

{| class="wikitable"
|[[Plik:05 przedmioty ofiarne.jpg|mały|Na podstawie ilustracji (Tachikawa i in. 2001:41–47)<ref name=":0" />.]]
|Tłuczki (miniaturowe na potrzeby symbolicznego użycia) i pozostałe przedmioty ofiarne (od lewej):

* ''musala''
* ''śamyā''
* ''ulūkhala''
* ''dhamanī''

* ''antardhānakaṭa''

|}

'''''Ucchiṣṭa''''' to pozostałości, resztki po ofierze, którym przypisuje się magiczną moc.

== Przypisy ==
[[Category:Wielkie Ofiary (śrauta)]]

Aśvatthāman

2022-11-15T11:11:03Z

Karina:

[[Plik:Ogon lwa 2.jpg|alt=|mały|265x265px|'''godło''': ogon lwa (''siṃhalāṅgula'')]]
{| class="wikitable"
|+
! colspan="2" |charakterystyka
|-
|'''imiona''':
|''Ācāryasuta, Drauṇi, Drauṇāyani, Droṇaputra, Guruputra, Aṅgirasāṃ variṣṭha, Bhāratācāryaputra''
|-
|'''ojciec''':
|''Droṇa''
|-
|'''matka''':
|''Kṛpī''
|-
|'''inkarnacja''':
|rodzi się z połączenia cząstek czterech bogów: ''Mahādeva'', ''Antaka'', ''Kāma'', ''Krodha''
|}

* książę krainy: '''''Pañcāla''''' (północna),
* syn bramina Drony i Krypi – siostry kapłana Kaurawów,
* imię zaraz po narodzinach nadał mu bezcielesny głos,
* z powodu ubóstwa nie zna smaku mleka – pije wodę zabarwioną na biało. By zapewnić rodzinie dostatnie życie jego ojciec Drona prosi Drupadę o wsparcie, ale dawny szkolny druh oznajmia, że: „przyjaźń istnieje tylko między równymi” i odmawia pomocy. Drona, żądny odwetu, zostaje nauczycielem Kaurawów,
* Aśwatthaman zamieszkuje z ojcem na dworze Hastinapury i wraz z książętami szkoli się w sztuce militarnej,
* otrzymuje od ojca północną Pańćalję – połowę królestwa Drupady,
* obiecuje Durjodhanie zabić Judhiszthirę pociskiem Narajany (''Nārāyaṇa''),
* Wjasa (''Vyāsa'') opowiada mu o jego narodzinach jako cząstce Rudry oraz zstąpieniu Nary i Narajany,
* odwiedza Durjodhanę gdy ten kryje się w jeziorze i obiecuje zabić Pańćalów,
* z Krypą i Krytawarmanem atakuje w nocy obóz Pandawów – zabija ich synów i całą uśpioną armię, m.in. takich bohaterów jak: ''Dhṛṣṭadyumna, Uttamaujas, Yudhāmanyu, Śikhaṇḍin'',
* miota pocisk Brahmana (''brahmaśiras'') przeciw atakującemu go Bhimie z zaklęciem, by wyniszczyć ród Pandawów. Arjuna przeciwdziała atakowi, jednak na prośbę wieszczów wycofuje swój pocisk. Aśwatthaman kieruje pocisk przeciw Parikszitowi znajdującemu się w łonie Uttary i go zabija. Kryszna obiecuje ożywić płód po narodzinach,
* obdarzony długim życiem (trzy tysiące lat) egzystuje w samotności i cierpi męki za zbrodnię zabicia dziecka.
[[Category: Wojownicy pierwszoplanowi]]
[[Category:Wojownicy]]

Drzewo Genealogiczne (1.70, 89-90)

2022-11-15T11:02:41Z

Karina: /* Kluczowe postacie genealogii */

== Listy genealogiczne i źródła informacji ==
[[Plik:Drzewo Genealogiczne 7.png|mały|500x500px|[[Plik:Legenda.jpg|centruj|bezramki|242x242px]]]]
Skonstruowanie listy genealogicznej na podstawie opisów MBh przysparza sporo problemów. Tekst eposu nie został poddany ostatecznemu ujednoliceniu, dzięki czemu prezentowane w nim listy różnią się znacznie między sobą. W dodatkową konsternację wprawiają wzmianki biograficzno-genealogiczne rozrzucone po całym tekście. Mimo tych zastrzeżeń pewne informacje biograficzne dość często się powtarzają, co może świadczyć, że funkcjonowały one powszechnie w zbiorowej świadomości i na nie staramy się zwrócić szczególną uwagę. Rekonstrukcję opieramy na listach genealogicznej przedstawionych w MBh 1.59-90, uzupełniając ją o zebrane dane z innych fragmentów, szczególnie te które często się powtarzają.

Najobszerniejsza lista genealogiczna znajdują się w pierwszej księdze w sekcji „Narodziny” (''Saṃbhava'' 1.62-127). Zaczyna się ona już pod koniec poprzedniej sekcji („Zstąpienie pierwszych dynastii”, ''Ādivaṃśāvataraṇa'' 1.54-61) od opisu powstania boskich i półboskich istot zrodzonych z trzynastu córek Dakszy poślubionych Kaśjapie (1.59). Kolejny rozdział (1.60) przedstawia potomków synów Brahmy, pozostałe córki Dakszy, ośmiu Wasu oraz potomstwo Dharmy i Adharmy. Jako, że rozdziały te dotyczą boskich istot ich treść została omówiona w rozdziale im poświęconym ([[Potomstwo Brahmy]]).

=== Od Praćetasa do Puru ===
Lista genealogiczna przerywana jest dwukrotnie opowieściami o ważnych postaciach z rodu. Pierwszym wtrętem jest historia Duhszanty (''Duḥṣanta''). Rozdziały 1.62-69 przedstawiają jego związek z Śakuntalą wiodący do narodzin Bharaty (1.69.44). Właściwa lista dynastii księżycowej zaczyna się w rozdziale 1.70, paradoksalnie, od przedstawienia protoplasty dynastii słonecznej boga Słońca (''Vivasvat'') i jego syna Manu. To właśnie córką Manu i wnuczka Słońca Ila (''Ilā'') daje początek dynastii księżycowej. Ma być ona „zarówno matką jak i ojcem” Pururawasa (1.70.16). W tym fragmencie nie jest wspomniany Budha (''Budha'') – mąż Ili, syn Księżyca, a tym samym protoplasta dynastii Księżycowej. Historia jego miłości do Ili jest jednak dobrze znana i wzmiankowana w innych miejsc MBh (np. 7.119.4). Lista ciągnie się do Jajatiego, gdzie następuje drugi wtręt poświęcony mu i jego dwóm małżonkom Dewajani i Śarmisztsze (1.71-88).

{| class="wikitable"
! style="text-align: center;"|'''mąż'''

(żona)
! style="text-align: center;"|'''potomstwo'''
|-
|
====== ''Pracetas'' ======
/ ''Varuṇa''?
|
* 10 synów – wszyscy się spalają
* kolejny syn: '''''Dakṣa''''' / ''Prācetasa'' – ojciec świata (''lokapitāmaha'') (1.70.3-5)
|-
|
====== ''Dakṣa'' ======
(''Vīriṇī'')
|
* 1000 synów, którzy osiągają wyzwolenie (''mokṣa'')
* 50 córek (wśród nich '''''Aditi''''') (1.70.6-8)
|-
|
====== ''Kaśyapa'' ======
('''''Aditi''''')
|
* '''''Vivasvat''''' / ''Mārtaṇḍa'' (bóg Słońca) (1.70.9)
|-
|
====== ''Vivasvat'' ======
|
* ''Yama'' (bóg śmierci)
* '''''Manu''''' / ''Vaivasvata'' (praojciec ludzkości) (1.70.10)
|-
|
====== ''Manu'' ======
(''Kṣiti'' – Ziemia)
|
* zostaje ojcem ludzkości (''mānava'')
* 10 synów: ''Vena, Dhṛṣṇu, Nariṣyanta, Nābhāga, '''Ikṣvāku''', Karūṣa, Śaryāti, Pṛṣadhrana, Nābhāgāriṣṭa'' (od Ikszwaku pochodzi dynastia słoneczna)
* 50 synów, którzy giną walcząc ze sobą
* córka: '''''Ilā''''' ''–'' urodziła się jako ósma (1.70.11-15), od niej pochodzi dynastia księżycowa
|-
|
====== ''Ilā'' ======
|
* '''''Purūravas''''' – włada trzynastoma wyspami oceanu (''trayodaśa samudrasya dvīpān aśnan'')
* Ila jest jednocześnie matką i ojcem Pururawasa (1.70.16-17)
|-
|
====== ''Purūravas'' ======
(''Urvaśī'')
|
* poznaje żonę (''apsaras'') w świecie Gandharwów
* 6 synów: '''''Āyu''', Dhīmat, Amāvasu, Dṛḍhāyu, Vanāyu, Śrutāyu'' (1.70.21-22)
|-
|
====== ''Āyu'' ======
(''Svarbhānavī'')
|
* synowie: '''''Nahuṣa''', Vṛddhaśarman, Raji, Rambha, Anenas'' (1.70.23)
|-
|
====== ''Nahuṣa'' ======
|
* 5 synów: ''Yati,'' '''''Yayāti''','' ''Saṃyāti, Āyāti, Uddhava'' / ''Dhruva''
* Nahusza przeklęty staje się wężem boa (''ajagara'')
* praktykuje jogę i staje się oświeconym (''brahmabhūta'') (1.70.24-28)
|-
|
====== ''Yayāti'' ======
(''Devayānī'')

(''Śarmiṣṭhā'' )
|
* synowie Dewajani: ''Yadu, Turvasu''
* synowie Śarmiszthy córki Wryszaparwana (''Vṛṣaparvan''): ''Druhyu, Anu, '''Pūru''''' (1.70.29-32; 1.90.8)
* synowie zostają przeklęci przez ojca (1.79)
* potomkami czterech synów są dynastie: ''yādava, yavana, bhoja, mleccha'' (1.80.26; 1.90.10)
|}

=== Od Puru do Śantanu ===
Kontynuacja listy następuje w rozdziale 1.89 gdzie wymienieni są potomkowie Puru (''Pūru''). Lista ciągnie się do narodzin pradziadka Pandawów Śantanu (''Śāntanu''). Kolejny rozdział (1.90) jest w dużej mierze powtórzeniem poprzedniego, z tym że pisany jest prozą i występują spore różnice w imionach władców oraz sekwencji pokoleń. Dla wychwycenia tych różnic obie listy warto ze sobą zestawić, co też czynimy poniżej.

Listy najbardziej różnią się od Puru do Matinary (''Matināra''). Tu, w długim ciągu władców i ich potomków nie ma paraleli na dwóch listach. Dalsza część drzewa genealogicznego, różni się już tylko szczegółami, a często obie listy uzupełniają się wzajemnie. Lista z rozdziału 1.90 jest dużo bardziej skrupulatna w wyliczeniu małżonek królewskich, zazwyczaj też podaje prowincję, z której one pochodzą (informacja podana jest w imieniu królowej jako derywat od krainy i tak też prezentujemy ją w tabeli), a czasem i imię ojca dziewczyny. Natomiast rozdział 1.89 jest bogatszy w szczegóły biograficzne. To z niego dowiadujemy się o tym, że Bhumanju nie jest rodzonym synem Bharaty, a raczej został podarowany przez Bharadwadźę (w tym miejscu tekst spoza wydania krytycznego dodaje, budzącą w tradycji indyjskiej emocje, informację o uśmierceniu synów przez Bharatę). Rozdział ten również informuje o burzliwych czasach króla Samwaraty. Podczas jego rządów nastała dwunastoletnia susza, a kraj został podbity przez Pańćalów. Bharatowie powracają z Sindhu dopiero za życia syna Samawartany Kuru i to od jego imienia kraina została nazwana puszczą Kurów (''Kurujāṅgala'').

{| class="wikitable"
! style="text-align: center;"|'''MBh 1.89'''

'''mąż''' (żona): '''potomkowie'''
! style="text-align: center;"|'''MBh 1.90'''

'''mąż''' (żona): '''potomkowie'''
|-
|
====== ''Pūru'' (''Pauṣṭī''): ======
'''''Pravīra''', Īśvara, Raudrasva''
|'''''Pūru''''' (''Kausalyā''): '''''Janamejaya'''''
|-
|'''''Pravīra''''' (''Śyenī''): '''''Manasyu'''''

'''''Manasyu''''' (''Sauvīrī''): ''Goptṛ, Rājīvalocana, Saṃhanana, Vāgmin,''

 ''Manasvin'' (''Miśrakeśī''): '''''Sunvat''', Vasunābha, Garbha, Ramya''

'''''Sunvat''' '' (''Rathaṃtarī''): ''Śūra, Dṛḍhadhanvat, Vapuṣmat, Rudrāśva, Pṛṣadaśva, Rathāśva, Gaya, Manu''

'''''Raudrāśva''''' (''apsaras''): ''Ṛcepu, Kakṣepu, Kṛkaṇepu, Sthaṇḍilepu, Vanepu, Sthalepu, Tejepu, Satyepu, Dharmepu, Saṃnatepu'' (''Ṛcepu'' przyjmuje imię '''''Anādhṛṣṭi''''')

'''''Anādhṛṣṭi''''': '''''Matināra'''''
|'''''Janamejayaḥ''''' (''Anantā/Mādhavī''): ''Prācinvat''

'''''Prācinvat''''' (''Aśmakī''): '' Saṃyāti''

'''''Saṃyāti''''' (''Varāṅgī'', ojciec: ''Dṛṣadva''t): ''Ahaṃpāti''

'''''Ahaṃpāti''''' (''Bhānumatī'', ojciec: ''Kṛtavīrya''): ''Sārvabhauma''

'''''Sārvabhauma''''' (''Kaikeyī/Sunandā''): ''Jayatsena''

'''''Jayatsena''''' (''Vaidarbhī/Suṣuvā''): ''Arācīna''

'''''Arācīna''''' (''Vaidarbhī/Maryādā''): ''Mahābhauma''

'''''Mahābhauma''''' (''Prāsenajitī/Suyajñā''): ''Ayutanāyin''

'''''Ayutanāyin''''' (''Bhāsā,'' ojciec: ''Pṛthuśravas''): ''Akrodhana''

'''''Akrodhana''''' (''Kāliṅgī/Karaṇḍu''): ''Devātithi''

'''''Devātithi''''' (''Vaidehī/Maryādā''): ''Ṛca''

'''''Ṛca''''' (''Āṅgeyī/Sudevā''): ''Ṛkṣa''

'''''Ṛkṣa''''' (''Jvālā'', ojciec: ''Takṣaka''): '''''Matināra'''''
|-
|

====== ''Matināra'': ======
'''''Taṃsu''', Mahat, Atiratha, Druhyu''
|'''''Matināra''''' (''Sarasvatī'' – rzeka, nad nią król odprawia ofiarę): '''''Taṃsu'''''
|-
|
====== ''Taṃsu'': ======
'''''Ilina'''''
|'''''Taṃsu''''' (''Kālindī''): '''''Ilina'''''
|-
|
====== ''Ilina'' ======
(''Rathaṃtarī''): '''''Duḥṣanta''', Śūra, Bhīma, Prapūrva, Vasu''
|'''''Ilina''''' (''Rathaṃtarī''): 5 synów jeden z nich '''''Duḥṣanta'''''
|-
|
====== ''Duḥṣanta'' ======
(dwie żony):

(''Śakuntalā''): '''''Bharata'''/Śākuntala,''

(''Lakṣmaṇā''): ''Janamejaya''
|'''''Duḥṣanta''''' (''Śakuntalā,'' ojciec: ''Viśvāmitra''): '''''Bharata'''''
|-
|

====== ''Bharata'' ======
(3 żony): 9 synów

* żaden nie dorównuje ojcu
* Bharata zabija synów
* odprawia ofiarę i otrzymuje syna od Bharadwadźy: '''''Bhumanyu'''''
|'''''Bharata''''' (''Sunandā/Kāśeyī/Sārvasenī''): '''''Bhumanyu'''''
|-
|

====== ''Bhumanyu'' ======
(''Puṣkariṇī''): '''''Suhotra''', Suhotṛ, Suhavis, Suyajus''
|'''''Bhumanyu''''' (''Jayā/Dāśārhī''): '''''Suhotra'''''
|-
| rowspan="2" |
====== ''Suhotra'' ======
(''Aikṣvākī''): '''''Ajamīḍha''', Sumīḍha, Purumīḍha''
|'''''Suhotra''''' (''Suvarṇā'', ojciec: ''Ikṣvāku''): '''''Hastin'''''

- zakłada Hasitnapurę
|-
|'''''Hastin''''' (''Yaśodharā/Traigartī''): ''Vikuṇṭhana''

'''''Vikuṇṭhana''''' (''Sudevā/Dāśārhī''): '''''Ajamīḍha'''''
|-
|
====== ''Ajamīḍha'' ======
(3 żony, 6 synów):

(''Dhūminī''): '''''Ṛkṣa'''''

(''Nīlī''): ''Duḥṣanta Parameṣṭhin''

* od nich pochodzi ród Pańćalów

(''Keśinī''): ''Jahnu, Jana, Rūpiṇa''

* od Dźanu pochodzi ród Kuśika
| rowspan="2" |'''''Ajamīḍha''''' (4 żony: ''Kaikeyī, Nāgā, Gāndhārī, '''Ṛkṣā'''''): 2400 synów, wśród nich: '''''Saṃvaraṇa'''''
|-
|'''''Ṛkṣa'':''' '''''Saṃvaraṇa'''''
|-
|
====== ''Saṃvaraṇa'' ======
(''Tapatī/Saurī''): '''''Kuru'''''

* 12 lat suszy (''anāvṛṣṭi''), wyniszczenie kraju
* Pańćalowie pokonują Samwaranę, który zbiega z rodem na zachód do lasów (''nikuñja'') nad Sindhem, gdzie mieszka przez 1000 lat
|'''''Saṃvaraṇa''''' (''Tapatī''): '''''Kuru'''''
|-
|
====== ''Kuru'' ======
(''Vāhinī''): ''Aśvavat, '''Abhiṣvat,''' Citraratha, Muni, '''Janamejaya'''''

* od Kuru kraj zwany jest: ''Kurujāṅgala''
|'''''Kuru''''' (''Śubhāṅgī/Dāśārhī''): ''Viḍūratha''
|-
|'''''Janamejaya''''', 8 synów: ''Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, Bāhlīka, Niṣadha, Jāmbūnada, Kuṇḍodara, Padāti, Vasāti''

''Dhṛtarāṣṭra'', 5 synów: ''Kuṇḍika, Hastin, Vitarka, Krātha, Kuṇḍala''
| rowspan="2" |'''''Viḍūratha''''' (''Saṃpriyā/Māgadhī''): ''Arugvat''

'''''Arugvat''''' (''Amṛtā/Māgadhī''): '''''Parikṣit'''''
|-
|'''''Abhiṣvat''''', 8 synów: '''''Parikṣit''', Śabalāśva, Abhirāja, Virāja, Śalmala, Uccaiḥśravas, Bhadrakāra, Jitāri''
|-
|
====== ''Parikṣit'' ======
7 synów: ''Kakṣasena, Ugrasena, Citrasena, Indrasena, Suṣeṇa, '''Bhīmasena''', Aśvasena''
|'''''Parikṣit''''' (''Suyaśā/Bāhudā''): '''''Bhīmasena'''''
|-
|
====== ''Bhīmasena'': ======
''Pratīpa, Dharmanetra, Sunetra''
|'''''Bhīmasena''''' (''Sukumārī/Kaikeyī''): ''Paryaśravas/'''Pratīpa'''''
|-
|

====== ''Pratīpa'' ======
3 snów: ''Devāpi'' (został ascetą), '''''Śaṃtanu''', Bāhlīka''
|'''''Pratīpa''''' (''Sunandā/Śaibyā''): ''Devāpi, '''Śaṃtanu''', Bāhlīka''
|}

=== Od Śantanu do Aśwamedhadatty ===
Lista dynastyczna w rozdziale 1.90 nie zatrzymuje się, jak w rozdziale 1.89, na synach Pratipy, ale wymienia pokolenia bohaterów eposu. Podaje imiona żon i dzieci Pandawów, a kończy się na ich prapraprawnuku. W poniższej tabeli przedstawiamy dynastię księżycową począwszy od Śantanu(''Śaṃtanu'') (MBh 1.90.47-96):
{| class="wikitable"
! style="text-align: center;"|'''mąż'''

(żona)
! style="text-align: center;"|'''potomkowie'''
|-
|
====== ''Śaṃtanu'' ======
(''Bhāgīrathī'' / ''Gaṅgā'')

(''Satyavatī'' / ''Gandhakālī'')
|
* syn Gangi: ''Devavrata'' / ''Bhīṣma''
* synowie Satjawati: '''''Dvaipāyana''''' (z Paraśary), ''Citrāṅgada, '''Vicitravīrya'''''
* w młodości Ćitrangada zostaje zabity przez gandharwę
|-
|
====== ''Vicitravīrya'' ======
(''Ambikā'')

(''Ambālika'')
|
* ojcem Ambiki i Ambaliki jest władca Kaśi (''kāśirāja'')
* Wicitrawirja umiera bezdzietnie
* dzieci Ambiki i Ambaliki począł Dwajpajana (''Dvaipāyana''): '''''Dhṛtarāṣṭra''', '''Pāṇḍu''', Vidura''
|-
|
====== ''Dhṛtarāṣṭra'' ======
(''Gāndhārī'')
|
* 100 synów, czterech głównych to: ''Duryodhana, Duḥśāsana, Vikarṇa, Citrasena''
|-
|
====== ''Pāṇḍu'' ======
(''Kuntī'')

(''Mādrī'')
|
* dzieci w łonach żon Pandu płodzą bogowie
* synowie Kunti:

# '''''Yudhiṣṭhira''''' – ojciec: ''Dharma''
# '''''Bhīmasena''''' – ojciec: ''Māruta''
# '''''Arjuna''''' – ojciec: ''Śakra''

* synowie Madri:

# '''''Nakula''''' – ojciec: ''Aśvin''
# '''''Sahadeva''''' – ojciec: ''Aśvin''
|-
|
====== ''Yudhiṣṭhira'' ======
(''Draupadī'')

(''Devikā'')
|
* syn Draupadi: ''Prativindhya''
* syn Dewiki, córki Gowasany (''Govāsana'') z Śibich (''Śaibya''): ''Yaudheya''
|-
|
====== ''Vṛkodara'' ======
(''Draupadī'')

(''Baladharā'')

(''Hiḍimbā'')
|
* syn Draupadi: ''Sutasoma''
* syn Baladhary z Kaśi (''Kāśī'') otrzymanej za zapłatę (''vīryaśulkā''): ''Sarvaga''
* syn rakszasi (''rākṣasī'') Hidimby: ''Ghaṭotkaca''
|-
|
====== ''Arjuna'' ======
(''Draupadī'')

(''Subhadrā'')

(''Ulūpī'')

(''Citrāṅgadā'')
|
* syn Draupadi: ''Śrutakīrti''
* syn Subhadry z Dwarawati (''Dvāravatī''), siostry Kryszny: '''''Abhimanyu'''''
* syn Ulupi, córki wężów (''nāgakanyā''): ''Irāvat''
* syn Ćitrangady, córki władcy Manalury (''Maṇalūrapati''): ''Babhruvāhana''
|-
|

====== ''Nakula'' ======
(''Draupadī'')

(''Kareṇuvatī'')
|
* syn Draupadi: ''Śatānīka''
* syn Karenuwati z Ćedih (''Caidyā''): ''Niramitra''
|-
|
====== ''Sahadeva'' ======
(''Draupadī'')

(''Vijayā'')
|
* syn Draupadi: ''Śrutakarman'' (gdzie indziej nazywany ''Śrutasena'')
* syn Widźaji z Madry (''Mādrī''): ''Suhotra''
|-
|
====== ''Abhimanyu'' ======
(''Uttarā'')
|
* syn Uttary, córki Wiraty (''Virāṭa''), pogrobowiec (''parāsu''): '''''Parikṣit'''''
|-
|
====== ''Parikṣit'' ======
(''Mādravatī'')
|
* syn: '''''Janamejaya'''''
|-
|
====== ''Janamejaya'' ======
(''Vapuṣṭamā'')
|
* dwóch synów: '''''Śatānīka''', Śaṅku''
|-
|
====== ''Śatānīka'' ======
(''Vaidehī'')
|
* syn: '''''Aśvamedhadatta'''''
|}

== Kluczowe postacie genealogii ==
Genealogia skupia się na rodzie Kuru i jedynie sugeruje możliwe odnogi, prowadzące do wyłonienia się innych dynastii. Tu kluczowymi postaciami są:

# '''Jajati''' (''Yayāti'') – od niego wywodzą się dynastie Jadawów (''Yādava''), Bhodźów (''Bhoja''), rody barbarzyńskie (1.80.26) oraz, poprzez córkę Madhawi (''Mādhavī''), dynastie z Pendźabu: ''Śībi, Suvīra, Madra, Kekaya'',
# '''Adźamidha''' (''Ajamīḍha'') – od niego odchodzą dwie linie rodowe: ''Kauśika'', ''Pañala'' (1.89.29),
# '''Kuru''' (''Kuru'') – z którego początek biorą rody: Bahlika (''Bāhlīka'') (1.89.49), Matsja (''Matsya'') i dynastie nadgangesowe (''Magadha, Kāśī, Vatsa, Malla, Cedi'').

== Poboczne linie dynastyczne ==
Poboczne linie dynastyczne mogą być rekonstruowane jedynie na podstawie skąpych wzmianek rozrzuconych po tekście MBh oraz list dynastycznych obecnych w tradycji puranicznej. Przy tworzeniu schematu genealogicznego wspomagamy się listami z BhP, której dziewiąta księga w całości poświęcona jest dynastii słonecznej i księżycowej. Bhagawatowie przedstawiając listy dynastyczne bazując na wcześniejszej tradycji. Znają oni doskonale treść MBh i często się do niej odnoszą. Zamieszczane przez nich listy nie są jedynie powtórzeniami, widać w nich refleksje nad prezentowanym materiałem. Np. dynastię Kauśiki (''Kausika''), wiodącą przez Dźahnu, Gadhiego do Wiśwamitry bhagawatowie wywodzą od jednego z synów Pururawasa Śrutaju (''Śrutāyu'') (BhP 9.15), a nie jak Mbh od syna Adźamidhy (1.89.29). Dzięki temu zabiegowi unikają sprzeczności – Wiśwamitra jako ojciec Śakuntali nie rodzi się z jej potomków.

=== Jadawowie ===
Dzięki BhP możemy rekonstruować linię rodową Jadawów, słabo zaprezentowaną w MBh. Z tekstu MBh dowiadujemy się, że jej założycielem był najstarszy syn Jajatiego Jadu (''Yadu''). Z imion przydawanych Jadawom wiemy, że były to połączone rody Satwatów, Andhaków, Wrysznich, Bhodźów i Daśarhów. Genealogia zawarta w BhP 9.23-24 uszczegóławia, że potomkowie Yadu byli założycielami dynasti Haihaja, Widarbha i Kunti (''Haihaya, Vidarbha, Kunti'') oraz, że od Satwaty wywodzą się rody Andhaka, Wryszni, Bhodźa i Daśarha (''Andhaka, Vṛṣṇi, Bhoja, Dāśārha''). Informacje te zostały umieszczone na wykresie genealogicznym.

=== Wasu Uparićara (Dynastie Ćedi i Matsja) ===
Warto zauważyć, że bhagawatowie wywodzą ród Ćedich od Jadu, jednak MBh wiąże go z postacią Wasu Uparićary (''Vasu Uparicara''). Król ten miał podbić Ćedich (1.57.2), jest uważany za ich władcę oraz ojca założycieli dynastii nadgangesowych (1.57.28-30):

* ''Bṛhadratha'' – dynastia Magadhy,
* ''Pratyagraha'',
* ''Kuśāmba / Maṇivāhana'' – miasto ''Kauśāmbī'' w kraju ''Vatsa'',
* ''Macchilla'' (inna red. ''Māvella'') – prawdopodobnie kraina ''Malla'',
* ''Yadu'' – dynastia ''Yādava'' (alternatywna linia rodowa w stosunku do syna Jajatiego).

Wasu Uparićara dał również początek rodowi Matsjów. Z jego nasienia połkniętego przez apsarasę w formie ryby rodzą się bliźniacy (1.57.47-55): przyszła żona Śantanu Satjawati (''Satyavatī'') oraz Matsja – przodek króla Wiraty (''Vīrāṭa''). MBh nie podaje linii genealogicznej Wasu Uparićary, ale BhP 9.22.4-6 wywodzi go od syna Kuru o imieniu Sudhanu (''Sudhanu'')<ref>Sudhanu nie pojawia się na liście synów Kuru w MBh.</ref>, co ujmujemy na wykresie.

=== Pańćalowie ===
Nieco problemów przysparza dynastia Pańćalów. MBh informuje, że wywodzą się oni od dwóch synów Adźamidny o imionach Parameszthin i Duhszanta (''Parameṣṭhin'', ''Duḥṣanta'', 1.89.29). Wiemy też, że ojcem Drupady z Pańćalów jest Pryszata (''Pṛṣata''). Tekst informuje o dawnym królu Pańćalów – Somace (''Somaka''), który był synem Sahadewy (1.2.119), jednak relacje czasowe między tymi władcami nie są jasne. Tu w sukurs przychodzi ponownie BhP (9.21.35), gdzie jest doprecyzowane, że Mudgala (''Mudgala'')<ref>Mudgala pojawia się w MBh jako wieszcz mieszkający na polu Kuru 3.246.</ref>, ma syna o imieniu Diwodasa (''Divodāsa'')<ref>W MBh Diwodasa jest synem Sudewy, ojcem Pratardany i protoplastom dynastii z Kaśi 5.114.</ref>, którego potomkiem są Somaka, Pryszata i Drupada (''Somaka, Pṛṣata'' i ''Drupada''). Mudgala ma też córkę o imieniu Ahalja (''Ahalyā''), z której rodzi się Śaradwat (''Śaradvat'') – ojciec Krypy i Krypi (historia narodzin rodzeństwa opisana jest w MBh 1.120). Taką też wersję przyjmujemy w schemacie genealogicznym.

=== Madawi - córka Jajatiego (dynastie Pendźabu) ===
Z córki Jajatiego Madhawi (''Mādhavī'') wywodzą się dwie dynastie. Jajati (''Yayāti'') podarował ją wieszczowi Galawie (''Gālava'' – syn lub uczeń Wiśwamitry), a ten oddawał jej rękę oraz łono kolejnym władcom, tak by urodziła im synów. Pierwszym był król z dynastii Ikszwaku (''Ikṣvāku''), władcy Ajodhji Harjaśwa (''Haryaśva''). Gdy Madhawi urodziła mu syna (''Vasumanas'') Galawa podarował ją Diwodasie (''Diodāsa''), władcy Kaśi. Z ich związku narodził się Pratardana (''Pratardana'', 5.115.15). Następnie wieszcz idzie do miasta Bhodźa i ofiarowuje Madhawi Usianarze (''Uśīnara''), z którym ma ona syna Śibiego (''Śibi'', 5.116.20). Na końcu przekazuje ją Wiśwamitrze, któremu Madhawi daje potomka o imieniu Asztaka (''Aṣṭaka'').

BhP wywodzi ród Uśinary i Śibiego od syna Jajatiego Anu i uważa, że Śibi był ojcem czterech protoplastów dynastii z doliny Pendźabu (BhP 9.23.1-3):

* ''Vṛṣādarbha'' – w MBh identyfikowany z samym Śibi,
* ''Sudhīra'' – królestwo ''Sauvīra'',
* ''Madra'' – królestwo ''Madra'',
* ''Kekaya'' – królestwo ''Kekaya''.

Choć nie jest to potwierdzone w MBh, taki związek tradycja zdaje się przypisywać tym rodom i taką wersję przyjmujemy w schemacie genealogicznym.

=== Dynastie Bengalu i Orisy ===
Krainy Bengalu i Orisy wywodzą się od potomka Angirasy o imieniu Dirghatamas (''Dīrghatamas''), zwanego również Gotamą (''Gotama''). Dirghatamas dociera do królestwa Baliego (''Bali''), który prosi go by począł potomstwo z jego żoną Sudeszną (''Sudeṣṇā''). Wieszcz dotyka ciała kobiety i zapowiada, że urodzi pięciu synów o imionach: ''Aṅga, Vaṅga, Kaliṅga, Puṇḍra'' i ''Suhma'' (1.98.32[5]), którzy staną się protoplastami dynastii wywodzących się od ich imion.

=== Dynastia ikszwaku ===
Dynastia słoneczna wywodząca się od Ikszwaku (''Ikṣvāku'') i wiedzie do Ramy syna Daśarathy oraz Dźanaki króla Widehy. MBh nawiązuje do dynastii jedynie na marginesie opowieści o sławnych władcach z niej pochodzących, np. opowieść o Mućukundzie odnajdujemy w rozdziale 12.75, historię Hariścandry w 3.190, a opowieść o Sagarze i sprowadzeniu Gangi w 3.106. Ponieważ MBh nie podaje listy dynastycznej Ikszwaku, kolejność jej władców na wykresie uporządkowana jest zgodnie z listą dynastyczną zawartą w BhP 9.7-10.

== Przypisy ==

* Na szaro zaznaczone są informacje z aparatu krytycznego.

[[Category:Bohaterowie]]

Drzewo Genealogiczne (1.70, 89-90)

2022-11-10T10:55:28Z

Karina:

== Listy genealogiczne i źródła informacji ==
[[Plik:Drzewo Genealogiczne 7.png|mały|500x500px|[[Plik:Legenda.jpg|centruj|bezramki|242x242px]]]]
Skonstruowanie listy genealogicznej na podstawie opisów MBh przysparza sporo problemów. Tekst eposu nie został poddany ostatecznemu ujednoliceniu, dzięki czemu prezentowane w nim listy różnią się znacznie między sobą. W dodatkową konsternację wprawiają wzmianki biograficzno-genealogiczne rozrzucone po całym tekście. Mimo tych zastrzeżeń pewne informacje biograficzne dość często się powtarzają, co może świadczyć, że funkcjonowały one powszechnie w zbiorowej świadomości i na nie staramy się zwrócić szczególną uwagę. Rekonstrukcję opieramy na listach genealogicznej przedstawionych w MBh 1.59-90, uzupełniając ją o zebrane dane z innych fragmentów, szczególnie te które często się powtarzają.

Najobszerniejsza lista genealogiczna znajdują się w pierwszej księdze w sekcji „Narodziny” (''Saṃbhava'' 1.62-127). Zaczyna się ona już pod koniec poprzedniej sekcji („Zstąpienie pierwszych dynastii”, ''Ādivaṃśāvataraṇa'' 1.54-61) od opisu powstania boskich i półboskich istot zrodzonych z trzynastu córek Dakszy poślubionych Kaśjapie (1.59). Kolejny rozdział (1.60) przedstawia potomków synów Brahmy, pozostałe córki Dakszy, ośmiu Wasu oraz potomstwo Dharmy i Adharmy. Jako, że rozdziały te dotyczą boskich istot ich treść została omówiona w rozdziale im poświęconym ([[Potomstwo Brahmy]]).

=== Od Praćetasa do Puru ===
Lista genealogiczna przerywana jest dwukrotnie opowieściami o ważnych postaciach z rodu. Pierwszym wtrętem jest historia Duhszanty (''Duḥṣanta''). Rozdziały 1.62-69 przedstawiają jego związek z Śakuntalą wiodący do narodzin Bharaty (1.69.44). Właściwa lista dynastii księżycowej zaczyna się w rozdziale 1.70, paradoksalnie, od przedstawienia protoplasty dynastii słonecznej boga Słońca (''Vivasvat'') i jego syna Manu. To właśnie córką Manu i wnuczka Słońca Ila (''Ilā'') daje początek dynastii księżycowej. Ma być ona „zarówno matką jak i ojcem” Pururawasa (1.70.16). W tym fragmencie nie jest wspomniany Budha (''Budha'') – mąż Ili, syn Księżyca, a tym samym protoplasta dynastii Księżycowej. Historia jego miłości do Ili jest jednak dobrze znana i wzmiankowana w innych miejsc MBh (np. 7.119.4). Lista ciągnie się do Jajatiego, gdzie następuje drugi wtręt poświęcony mu i jego dwóm małżonkom Dewajani i Śarmisztsze (1.71-88).

{| class="wikitable"
! style="text-align: center;"|'''mąż'''

(żona)
! style="text-align: center;"|'''potomstwo'''
|-
|
====== ''Pracetas'' ======
/ ''Varuṇa''?
|
* 10 synów – wszyscy się spalają
* kolejny syn: '''''Dakṣa''''' / ''Prācetasa'' – ojciec świata (''lokapitāmaha'') (1.70.3-5)
|-
|
====== ''Dakṣa'' ======
(''Vīriṇī'')
|
* 1000 synów, którzy osiągają wyzwolenie (''mokṣa'')
* 50 córek (wśród nich '''''Aditi''''') (1.70.6-8)
|-
|
====== ''Kaśyapa'' ======
('''''Aditi''''')
|
* '''''Vivasvat''''' / ''Mārtaṇḍa'' (bóg Słońca) (1.70.9)
|-
|
====== ''Vivasvat'' ======
|
* ''Yama'' (bóg śmierci)
* '''''Manu''''' / ''Vaivasvata'' (praojciec ludzkości) (1.70.10)
|-
|
====== ''Manu'' ======
(''Kṣiti'' – Ziemia)
|
* zostaje ojcem ludzkości (''mānava'')
* 10 synów: ''Vena, Dhṛṣṇu, Nariṣyanta, Nābhāga, '''Ikṣvāku''', Karūṣa, Śaryāti, Pṛṣadhrana, Nābhāgāriṣṭa'' (od Ikszwaku pochodzi dynastia słoneczna)
* 50 synów, którzy giną walcząc ze sobą
* córka: '''''Ilā''''' ''–'' urodziła się jako ósma (1.70.11-15), od niej pochodzi dynastia księżycowa
|-
|
====== ''Ilā'' ======
|
* '''''Purūravas''''' – włada trzynastoma wyspami oceanu (''trayodaśa samudrasya dvīpān aśnan'')
* Ila jest jednocześnie matką i ojcem Pururawasa (1.70.16-17)
|-
|
====== ''Purūravas'' ======
(''Urvaśī'')
|
* poznaje żonę (''apsaras'') w świecie Gandharwów
* 6 synów: '''''Āyu''', Dhīmat, Amāvasu, Dṛḍhāyu, Vanāyu, Śrutāyu'' (1.70.21-22)
|-
|
====== ''Āyu'' ======
(''Svarbhānavī'')
|
* synowie: '''''Nahuṣa''', Vṛddhaśarman, Raji, Rambha, Anenas'' (1.70.23)
|-
|
====== ''Nahuṣa'' ======
|
* 5 synów: ''Yati,'' '''''Yayāti''','' ''Saṃyāti, Āyāti, Uddhava'' / ''Dhruva''
* Nahusza przeklęty staje się wężem boa (''ajagara'')
* praktykuje jogę i staje się oświeconym (''brahmabhūta'') (1.70.24-28)
|-
|
====== ''Yayāti'' ======
(''Devayānī'')

(''Śarmiṣṭhā'' )
|
* synowie Dewajani: ''Yadu, Turvasu''
* synowie Śarmiszthy córki Wryszaparwana (''Vṛṣaparvan''): ''Druhyu, Anu, '''Pūru''''' (1.70.29-32; 1.90.8)
* synowie zostają przeklęci przez ojca (1.79)
* potomkami czterech synów są dynastie: ''yādava, yavana, bhoja, mleccha'' (1.80.26; 1.90.10)
|}

=== Od Puru do Śantanu ===
Kontynuacja listy następuje w rozdziale 1.89 gdzie wymienieni są potomkowie Puru (''Pūru''). Lista ciągnie się do narodzin pradziadka Pandawów Śantanu (''Śāntanu''). Kolejny rozdział (1.90) jest w dużej mierze powtórzeniem poprzedniego, z tym że pisany jest prozą i występują spore różnice w imionach władców oraz sekwencji pokoleń. Dla wychwycenia tych różnic obie listy warto ze sobą zestawić, co też czynimy poniżej.

Listy najbardziej różnią się od Puru do Matinary (''Matināra''). Tu, w długim ciągu władców i ich potomków nie ma paraleli na dwóch listach. Dalsza część drzewa genealogicznego, różni się już tylko szczegółami, a często obie listy uzupełniają się wzajemnie. Lista z rozdziału 1.90 jest dużo bardziej skrupulatna w wyliczeniu małżonek królewskich, zazwyczaj też podaje prowincję, z której one pochodzą (informacja podana jest w imieniu królowej jako derywat od krainy i tak też prezentujemy ją w tabeli), a czasem i imię ojca dziewczyny. Natomiast rozdział 1.89 jest bogatszy w szczegóły biograficzne. To z niego dowiadujemy się o tym, że Bhumanju nie jest rodzonym synem Bharaty, a raczej został podarowany przez Bharadwadźę (w tym miejscu tekst spoza wydania krytycznego dodaje, budzącą w tradycji indyjskiej emocje, informację o uśmierceniu synów przez Bharatę). Rozdział ten również informuje o burzliwych czasach króla Samwaraty. Podczas jego rządów nastała dwunastoletnia susza, a kraj został podbity przez Pańćalów. Bharatowie powracają z Sindhu dopiero za życia syna Samawartany Kuru i to od jego imienia kraina została nazwana puszczą Kurów (''Kurujāṅgala'').

{| class="wikitable"
! style="text-align: center;"|'''MBh 1.89'''

'''mąż''' (żona): '''potomkowie'''
! style="text-align: center;"|'''MBh 1.90'''

'''mąż''' (żona): '''potomkowie'''
|-
|
====== ''Pūru'' (''Pauṣṭī''): ======
'''''Pravīra''', Īśvara, Raudrasva''
|'''''Pūru''''' (''Kausalyā''): '''''Janamejaya'''''
|-
|'''''Pravīra''''' (''Śyenī''): '''''Manasyu'''''

'''''Manasyu''''' (''Sauvīrī''): ''Goptṛ, Rājīvalocana, Saṃhanana, Vāgmin,''

 ''Manasvin'' (''Miśrakeśī''): '''''Sunvat''', Vasunābha, Garbha, Ramya''

'''''Sunvat''' '' (''Rathaṃtarī''): ''Śūra, Dṛḍhadhanvat, Vapuṣmat, Rudrāśva, Pṛṣadaśva, Rathāśva, Gaya, Manu''

'''''Raudrāśva''''' (''apsaras''): ''Ṛcepu, Kakṣepu, Kṛkaṇepu, Sthaṇḍilepu, Vanepu, Sthalepu, Tejepu, Satyepu, Dharmepu, Saṃnatepu'' (''Ṛcepu'' przyjmuje imię '''''Anādhṛṣṭi''''')

'''''Anādhṛṣṭi''''': '''''Matināra'''''
|'''''Janamejayaḥ''''' (''Anantā/Mādhavī''): ''Prācinvat''

'''''Prācinvat''''' (''Aśmakī''): '' Saṃyāti''

'''''Saṃyāti''''' (''Varāṅgī'', ojciec: ''Dṛṣadva''t): ''Ahaṃpāti''

'''''Ahaṃpāti''''' (''Bhānumatī'', ojciec: ''Kṛtavīrya''): ''Sārvabhauma''

'''''Sārvabhauma''''' (''Kaikeyī/Sunandā''): ''Jayatsena''

'''''Jayatsena''''' (''Vaidarbhī/Suṣuvā''): ''Arācīna''

'''''Arācīna''''' (''Vaidarbhī/Maryādā''): ''Mahābhauma''

'''''Mahābhauma''''' (''Prāsenajitī/Suyajñā''): ''Ayutanāyin''

'''''Ayutanāyin''''' (''Bhāsā,'' ojciec: ''Pṛthuśravas''): ''Akrodhana''

'''''Akrodhana''''' (''Kāliṅgī/Karaṇḍu''): ''Devātithi''

'''''Devātithi''''' (''Vaidehī/Maryādā''): ''Ṛca''

'''''Ṛca''''' (''Āṅgeyī/Sudevā''): ''Ṛkṣa''

'''''Ṛkṣa''''' (''Jvālā'', ojciec: ''Takṣaka''): '''''Matināra'''''
|-
|

====== ''Matināra'': ======
'''''Taṃsu''', Mahat, Atiratha, Druhyu''
|'''''Matināra''''' (''Sarasvatī'' – rzeka, nad nią król odprawia ofiarę): '''''Taṃsu'''''
|-
|
====== ''Taṃsu'': ======
'''''Ilina'''''
|'''''Taṃsu''''' (''Kālindī''): '''''Ilina'''''
|-
|
====== ''Ilina'' ======
(''Rathaṃtarī''): '''''Duḥṣanta''', Śūra, Bhīma, Prapūrva, Vasu''
|'''''Ilina''''' (''Rathaṃtarī''): 5 synów jeden z nich '''''Duḥṣanta'''''
|-
|
====== ''Duḥṣanta'' ======
(dwie żony):

(''Śakuntalā''): '''''Bharata'''/Śākuntala,''

(''Lakṣmaṇā''): ''Janamejaya''
|'''''Duḥṣanta''''' (''Śakuntalā,'' ojciec: ''Viśvāmitra''): '''''Bharata'''''
|-
|

====== ''Bharata'' ======
(3 żony): 9 synów

* żaden nie dorównuje ojcu
* Bharata zabija synów
* odprawia ofiarę i otrzymuje syna od Bharadwadźy: '''''Bhumanyu'''''
|'''''Bharata''''' (''Sunandā/Kāśeyī/Sārvasenī''): '''''Bhumanyu'''''
|-
|

====== ''Bhumanyu'' ======
(''Puṣkariṇī''): '''''Suhotra''', Suhotṛ, Suhavis, Suyajus''
|'''''Bhumanyu''''' (''Jayā/Dāśārhī''): '''''Suhotra'''''
|-
| rowspan="2" |
====== ''Suhotra'' ======
(''Aikṣvākī''): '''''Ajamīḍha''', Sumīḍha, Purumīḍha''
|'''''Suhotra''''' (''Suvarṇā'', ojciec: ''Ikṣvāku''): '''''Hastin'''''

- zakłada Hasitnapurę
|-
|'''''Hastin''''' (''Yaśodharā/Traigartī''): ''Vikuṇṭhana''

'''''Vikuṇṭhana''''' (''Sudevā/Dāśārhī''): '''''Ajamīḍha'''''
|-
|
====== ''Ajamīḍha'' ======
(3 żony, 6 synów):

(''Dhūminī''): '''''Ṛkṣa'''''

(''Nīlī''): ''Duḥṣanta Parameṣṭhin''

* od nich pochodzi ród Pańćalów

(''Keśinī''): ''Jahnu, Jana, Rūpiṇa''

* od Dźanu pochodzi ród Kuśika
| rowspan="2" |'''''Ajamīḍha''''' (4 żony: ''Kaikeyī, Nāgā, Gāndhārī, '''Ṛkṣā'''''): 2400 synów, wśród nich: '''''Saṃvaraṇa'''''
|-
|'''''Ṛkṣa'':''' '''''Saṃvaraṇa'''''
|-
|
====== ''Saṃvaraṇa'' ======
(''Tapatī/Saurī''): '''''Kuru'''''

* 12 lat suszy (''anāvṛṣṭi''), wyniszczenie kraju
* Pańćalowie pokonują Samwaranę, który zbiega z rodem na zachód do lasów (''nikuñja'') nad Sindhem, gdzie mieszka przez 1000 lat
|'''''Saṃvaraṇa''''' (''Tapatī''): '''''Kuru'''''
|-
|
====== ''Kuru'' ======
(''Vāhinī''): ''Aśvavat, '''Abhiṣvat,''' Citraratha, Muni, '''Janamejaya'''''

* od Kuru kraj zwany jest: ''Kurujāṅgala''
|'''''Kuru''''' (''Śubhāṅgī/Dāśārhī''): ''Viḍūratha''
|-
|'''''Janamejaya''''', 8 synów: ''Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, Bāhlīka, Niṣadha, Jāmbūnada, Kuṇḍodara, Padāti, Vasāti''

''Dhṛtarāṣṭra'', 5 synów: ''Kuṇḍika, Hastin, Vitarka, Krātha, Kuṇḍala''
| rowspan="2" |'''''Viḍūratha''''' (''Saṃpriyā/Māgadhī''): ''Arugvat''

'''''Arugvat''''' (''Amṛtā/Māgadhī''): '''''Parikṣit'''''
|-
|'''''Abhiṣvat''''', 8 synów: '''''Parikṣit''', Śabalāśva, Abhirāja, Virāja, Śalmala, Uccaiḥśravas, Bhadrakāra, Jitāri''
|-
|
====== ''Parikṣit'' ======
7 synów: ''Kakṣasena, Ugrasena, Citrasena, Indrasena, Suṣeṇa, '''Bhīmasena''', Aśvasena''
|'''''Parikṣit''''' (''Suyaśā/Bāhudā''): '''''Bhīmasena'''''
|-
|
====== ''Bhīmasena'': ======
''Pratīpa, Dharmanetra, Sunetra''
|'''''Bhīmasena''''' (''Sukumārī/Kaikeyī''): ''Paryaśravas/'''Pratīpa'''''
|-
|

====== ''Pratīpa'' ======
3 snów: ''Devāpi'' (został ascetą), '''''Śaṃtanu''', Bāhlīka''
|'''''Pratīpa''''' (''Sunandā/Śaibyā''): ''Devāpi, '''Śaṃtanu''', Bāhlīka''
|}

=== Od Śantanu do Aśwamedhadatty ===
Lista dynastyczna w rozdziale 1.90 nie zatrzymuje się, jak w rozdziale 1.89, na synach Pratipy, ale wymienia pokolenia bohaterów eposu. Podaje imiona żon i dzieci Pandawów, a kończy się na ich prapraprawnuku. W poniższej tabeli przedstawiamy dynastię księżycową począwszy od Śantanu(''Śaṃtanu'') (MBh 1.90.47-96):
{| class="wikitable"
! style="text-align: center;"|'''mąż'''

(żona)
! style="text-align: center;"|'''potomkowie'''
|-
|
====== ''Śaṃtanu'' ======
(''Bhāgīrathī'' / ''Gaṅgā'')

(''Satyavatī'' / ''Gandhakālī'')
|
* syn Gangi: ''Devavrata'' / ''Bhīṣma''
* synowie Satjawati: '''''Dvaipāyana''''' (z Paraśary), ''Citrāṅgada, '''Vicitravīrya'''''
* w młodości Ćitrangada zostaje zabity przez gandharwę
|-
|
====== ''Vicitravīrya'' ======
(''Ambikā'')

(''Ambālika'')
|
* ojcem Ambiki i Ambaliki jest władca Kaśi (''kāśirāja'')
* Wicitrawirja umiera bezdzietnie
* dzieci Ambiki i Ambaliki począł Dwajpajana (''Dvaipāyana''): '''''Dhṛtarāṣṭra''', '''Pāṇḍu''', Vidura''
|-
|
====== ''Dhṛtarāṣṭra'' ======
(''Gāndhārī'')
|
* 100 synów, czterech głównych to: ''Duryodhana, Duḥśāsana, Vikarṇa, Citrasena''
|-
|
====== ''Pāṇḍu'' ======
(''Kuntī'')

(''Mādrī'')
|
* dzieci w łonach żon Pandu płodzą bogowie
* synowie Kunti:

# '''''Yudhiṣṭhira''''' – ojciec: ''Dharma''
# '''''Bhīmasena''''' – ojciec: ''Māruta''
# '''''Arjuna''''' – ojciec: ''Śakra''

* synowie Madri:

# '''''Nakula''''' – ojciec: ''Aśvin''
# '''''Sahadeva''''' – ojciec: ''Aśvin''
|-
|
====== ''Yudhiṣṭhira'' ======
(''Draupadī'')

(''Devikā'')
|
* syn Draupadi: ''Prativindhya''
* syn Dewiki, córki Gowasany (''Govāsana'') z Śibich (''Śaibya''): ''Yaudheya''
|-
|
====== ''Vṛkodara'' ======
(''Draupadī'')

(''Baladharā'')

(''Hiḍimbā'')
|
* syn Draupadi: ''Sutasoma''
* syn Baladhary z Kaśi (''Kāśī'') otrzymanej za zapłatę (''vīryaśulkā''): ''Sarvaga''
* syn rakszasi (''rākṣasī'') Hidimby: ''Ghaṭotkaca''
|-
|
====== ''Arjuna'' ======
(''Draupadī'')

(''Subhadrā'')

(''Ulūpī'')

(''Citrāṅgadā'')
|
* syn Draupadi: ''Śrutakīrti''
* syn Subhadry z Dwarawati (''Dvāravatī''), siostry Kryszny: '''''Abhimanyu'''''
* syn Ulupi, córki wężów (''nāgakanyā''): ''Irāvat''
* syn Ćitrangady, córki władcy Manalury (''Maṇalūrapati''): ''Babhruvāhana''
|-
|

====== ''Nakula'' ======
(''Draupadī'')

(''Kareṇuvatī'')
|
* syn Draupadi: ''Śatānīka''
* syn Karenuwati z Ćedih (''Caidyā''): ''Niramitra''
|-
|
====== ''Sahadeva'' ======
(''Draupadī'')

(''Vijayā'')
|
* syn Draupadi: ''Śrutakarman'' (gdzie indziej nazywany ''Śrutasena'')
* syn Widźaji z Madry (''Mādrī''): ''Suhotra''
|-
|
====== ''Abhimanyu'' ======
(''Uttarā'')
|
* syn Uttary, córki Wiraty (''Virāṭa''), pogrobowiec (''parāsu''): '''''Parikṣit'''''
|-
|
====== ''Parikṣit'' ======
(''Mādravatī'')
|
* syn: '''''Janamejaya'''''
|-
|
====== ''Janamejaya'' ======
(''Vapuṣṭamā'')
|
* dwóch synów: '''''Śatānīka''', Śaṅku''
|-
|
====== ''Śatānīka'' ======
(''Vaidehī'')
|
* syn: '''''Aśvamedhadatta'''''
|}

== Kluczowe postacie genealogii ==
Genealogia skupia się na rodzie Kuru i jedynie sugeruje możliwe odnóg, prowadzące do wyłonienia się innych dynastii. Tu kluczowymi postaciami są:

# '''Jajati''' (''Yayāti'') – od niego wywodzą się dynastie Jadawów (''Yādava''), Bhodźów (''Bhoja''), rody barbarzyńskie (1.80.26) oraz, poprzez córkę Madhawi (''Mādhavī''), dynastie z Pendźabu: ''Śībi, Suvīra, Madra, Kekaya'',
# '''Adźamidha''' (''Ajamīḍha'') – od niego odchodzą dwie linie rodowe: ''Kauśika'', ''Pañala'' (1.89.29),
# '''Kuru''' (''Kuru'') – z którego początek biorą rody: Bahlika (''Bāhlīka'') (1.89.49), Matsja (''Matsya'') i dynastie nadgangesowe (''Magadha, Kāśī, Vatsa, Malla, Cedi'').

== Poboczne linie dynastyczne ==
Poboczne linie dynastyczne mogą być rekonstruowane jedynie na podstawie skąpych wzmianek rozrzuconych po tekście MBh oraz list dynastycznych obecnych w tradycji puranicznej. Przy tworzeniu schematu genealogicznego wspomagamy się listami z BhP, której dziewiąta księga w całości poświęcona jest dynastii słonecznej i księżycowej. Bhagawatowie przedstawiając listy dynastyczne bazując na wcześniejszej tradycji. Znają oni doskonale treść MBh i często się do niej odnoszą. Zamieszczane przez nich listy nie są jedynie powtórzeniami, widać w nich refleksje nad prezentowanym materiałem. Np. dynastię Kauśiki (''Kausika''), wiodącą przez Dźahnu, Gadhiego do Wiśwamitry bhagawatowie wywodzą od jednego z synów Pururawasa Śrutaju (''Śrutāyu'') (BhP 9.15), a nie jak Mbh od syna Adźamidhy (1.89.29). Dzięki temu zabiegowi unikają sprzeczności – Wiśwamitra jako ojciec Śakuntali nie rodzi się z jej potomków.

=== Jadawowie ===
Dzięki BhP możemy rekonstruować linię rodową Jadawów, słabo zaprezentowaną w MBh. Z tekstu MBh dowiadujemy się, że jej założycielem był najstarszy syn Jajatiego Jadu (''Yadu''). Z imion przydawanych Jadawom wiemy, że były to połączone rody Satwatów, Andhaków, Wrysznich, Bhodźów i Daśarhów. Genealogia zawarta w BhP 9.23-24 uszczegóławia, że potomkowie Yadu byli założycielami dynasti Haihaja, Widarbha i Kunti (''Haihaya, Vidarbha, Kunti'') oraz, że od Satwaty wywodzą się rody Andhaka, Wryszni, Bhodźa i Daśarha (''Andhaka, Vṛṣṇi, Bhoja, Dāśārha''). Informacje te zostały umieszczone na wykresie genealogicznym.

=== Wasu Uparićara (Dynastie Ćedi i Matsja) ===
Warto zauważyć, że bhagawatowie wywodzą ród Ćedich od Jadu, jednak MBh wiąże go z postacią Wasu Uparićary (''Vasu Uparicara''). Król ten miał podbić Ćedich (1.57.2), jest uważany za ich władcę oraz ojca założycieli dynastii nadgangesowych (1.57.28-30):

* ''Bṛhadratha'' – dynastia Magadhy,
* ''Pratyagraha'',
* ''Kuśāmba / Maṇivāhana'' – miasto ''Kauśāmbī'' w kraju ''Vatsa'',
* ''Macchilla'' (inna red. ''Māvella'') – prawdopodobnie kraina ''Malla'',
* ''Yadu'' – dynastia ''Yādava'' (alternatywna linia rodowa w stosunku do syna Jajatiego).

Wasu Uparićara dał również początek rodowi Matsjów. Z jego nasienia połkniętego przez apsarasę w formie ryby rodzą się bliźniacy (1.57.47-55): przyszła żona Śantanu Satjawati (''Satyavatī'') oraz Matsja – przodek króla Wiraty (''Vīrāṭa''). MBh nie podaje linii genealogicznej Wasu Uparićary, ale BhP 9.22.4-6 wywodzi go od syna Kuru o imieniu Sudhanu (''Sudhanu'')<ref>Sudhanu nie pojawia się na liście synów Kuru w MBh.</ref>, co ujmujemy na wykresie.

=== Pańćalowie ===
Nieco problemów przysparza dynastia Pańćalów. MBh informuje, że wywodzą się oni od dwóch synów Adźamidny o imionach Parameszthin i Duhszanta (''Parameṣṭhin'', ''Duḥṣanta'', 1.89.29). Wiemy też, że ojcem Drupady z Pańćalów jest Pryszata (''Pṛṣata''). Tekst informuje o dawnym królu Pańćalów – Somace (''Somaka''), który był synem Sahadewy (1.2.119), jednak relacje czasowe między tymi władcami nie są jasne. Tu w sukurs przychodzi ponownie BhP (9.21.35), gdzie jest doprecyzowane, że Mudgala (''Mudgala'')<ref>Mudgala pojawia się w MBh jako wieszcz mieszkający na polu Kuru 3.246.</ref>, ma syna o imieniu Diwodasa (''Divodāsa'')<ref>W MBh Diwodasa jest synem Sudewy, ojcem Pratardany i protoplastom dynastii z Kaśi 5.114.</ref>, którego potomkiem są Somaka, Pryszata i Drupada (''Somaka, Pṛṣata'' i ''Drupada''). Mudgala ma też córkę o imieniu Ahalja (''Ahalyā''), z której rodzi się Śaradwat (''Śaradvat'') – ojciec Krypy i Krypi (historia narodzin rodzeństwa opisana jest w MBh 1.120). Taką też wersję przyjmujemy w schemacie genealogicznym.

=== Madawi - córka Jajatiego (dynastie Pendźabu) ===
Z córki Jajatiego Madhawi (''Mādhavī'') wywodzą się dwie dynastie. Jajati (''Yayāti'') podarował ją wieszczowi Galawie (''Gālava'' – syn lub uczeń Wiśwamitry), a ten oddawał jej rękę oraz łono kolejnym władcom, tak by urodziła im synów. Pierwszym był król z dynastii Ikszwaku (''Ikṣvāku''), władcy Ajodhji Harjaśwa (''Haryaśva''). Gdy Madhawi urodziła mu syna (''Vasumanas'') Galawa podarował ją Diwodasie (''Diodāsa''), władcy Kaśi. Z ich związku narodził się Pratardana (''Pratardana'', 5.115.15). Następnie wieszcz idzie do miasta Bhodźa i ofiarowuje Madhawi Usianarze (''Uśīnara''), z którym ma ona syna Śibiego (''Śibi'', 5.116.20). Na końcu przekazuje ją Wiśwamitrze, któremu Madhawi daje potomka o imieniu Asztaka (''Aṣṭaka'').

BhP wywodzi ród Uśinary i Śibiego od syna Jajatiego Anu i uważa, że Śibi był ojcem czterech protoplastów dynastii z doliny Pendźabu (BhP 9.23.1-3):

* ''Vṛṣādarbha'' – w MBh identyfikowany z samym Śibi,
* ''Sudhīra'' – królestwo ''Sauvīra'',
* ''Madra'' – królestwo ''Madra'',
* ''Kekaya'' – królestwo ''Kekaya''.

Choć nie jest to potwierdzone w MBh, taki związek tradycja zdaje się przypisywać tym rodom i taką wersję przyjmujemy w schemacie genealogicznym.

=== Dynastie Bengalu i Orisy ===
Krainy Bengalu i Orisy wywodzą się od potomka Angirasy o imieniu Dirghatamas (''Dīrghatamas''), zwanego również Gotamą (''Gotama''). Dirghatamas dociera do królestwa Baliego (''Bali''), który prosi go by począł potomstwo z jego żoną Sudeszną (''Sudeṣṇā''). Wieszcz dotyka ciała kobiety i zapowiada, że urodzi pięciu synów o imionach: ''Aṅga, Vaṅga, Kaliṅga, Puṇḍra'' i ''Suhma'' (1.98.32[5]), którzy staną się protoplastami dynastii wywodzących się od ich imion.

=== Dynastia ikszwaku ===
Dynastia słoneczna wywodząca się od Ikszwaku (''Ikṣvāku'') i wiedzie do Ramy syna Daśarathy oraz Dźanaki króla Widehy. MBh nawiązuje do dynastii jedynie na marginesie opowieści o sławnych władcach z niej pochodzących, np. opowieść o Mućukundzie odnajdujemy w rozdziale 12.75, historię Hariścandry w 3.190, a opowieść o Sagarze i sprowadzeniu Gangi w 3.106. Ponieważ MBh nie podaje listy dynastycznej Ikszwaku, kolejność jej władców na wykresie uporządkowana jest zgodnie z listą dynastyczną zawartą w BhP 9.7-10.

== Przypisy ==

* Na szaro zaznaczone są informacje z aparatu krytycznego.

[[Category:Bohaterowie]]